Vitali Arkov: "Hərbi münaqişə nə qədər uzun müddət davam edərsə, Kiyevin Vaşinqtondan asılılığı bir o qədər artır"

Son aylar Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlatına intensiv hücumları nəticəsində Rusiyada yanacaq böhranı yaranıb. ABŞ Prezidenti Donald Tramp uzun fasilədən sonra tərəflər arasında barışdırıcı missiyasını yenidən bərpa etmək məqsədilə Ukrayna və Rusiya liderləri ilə danışıqlar aparıb. Lakin tərəflərin şərtləri sülhün əldə oluna biləcəyini mümkünsüz edib.
Rusiyanın tanınmış ictimai-siyasi xadimi, Politrus.com analitik informasiya portalının rəhbəri Vitali Arkovla müsahibəmizi toxunduğumuz məqamlar üzərində qurduq.
- Son aylarda Ukrayna Rusiyanın əsas neft obyektlərinə zərbələr endirib və bu da ölkədə yanacaq böhranına səbəb olub. Yanacaq təchizatı azalır, Krem çıxış yolunu nədə görür?
- Son bir neçə həftə ərzində müəyyən bölgələrdə minik avtomobili sahiblərinin yanacaq təchizatında yaşadığı çətinliklər bir sıra amillərin kombinasiyasından qaynaqlanıb. Bunlardan yalnız biri Kiyev rejiminin hücumlarıdır.
Məsələn, bir sıra iri neft emalı zavodları planlaşdırılmış avadanlıqların yenilənməsinə başladıqları üçün məhsul tədarükünü azaldıb və ya tamamilə dayandırıblar - bu proses olduqca müntəzəm olaraq baş verir. Belə hallarda, əvvəllər qonşu neft emalı zavodlarından gələn təchizatlar boşluğu doldururdu, lakin həmin obyektlərin bəziləri Kiyevin hücumuna məruz qalıb.
Bildiyim qədərincə, ikinci mühüm amil ABŞ və İsrailin İrana qarşı təcavüzü nəticəsində dünya bazarında neft və neft məhsullarının çatışmazlığı (və bununla yanaşı, qiymətlərin kəskin artması) idi. Nəticədə, Rusiyanın ixrac həcmi artdı.
Rusiya hökuməti, Prezident Vladimir Putinin göstərişləri ilə hərəkət edərək, hazırda vəziyyəti sabitləşdirmək üçün tədbirlər görür. Xüsusilə, benzin, dizel yanacağı və digər müxtəlif emal olunmuş neft məhsullarının ixracı dayandırılıb, strateji yanacaq ehtiyatlarından istifadə edilib və əlavə həcmlər Rusiyanın əsas neft və qaz şirkətlərindən müstəqil fəaliyyət göstərən "ikinci dərəcəli" neft emalı zavodlarında emal olunur, nəqliyyat logistikası isə sürətlə yenidən qurulub.
Belarus, Hindistan, Çin, Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkiyədən Rusiyaya müəyyən növ neft məhsullarının tədarükü barədə məlumatlar var.
Bu, əsasən benzinlə bağlıdır, çünki Rusiya bazarında müxtəlif növ dizel və ya aviasiya yanacağı ilə bağlı heç bir çətinlik qeydə alınmayıb. Nəticə etibarilə, sərnişin və yük daşımalarında, dəmir yolu, hava və dəniz gəmiçiliyi əməliyyatlarında heç bir fasilə yoxdur.
13 iyul tarixinə olan məlumata görə, yanacaq böhranının kəskin mərhələsi geridə qalıb; Rusiya bölgələrindəki yanacaqdoldurma məntəqələrinə yanacaq tədarükü adi qrafikinə qayıdır və növbələr azalır. Başqa sözlə, Rusiyanın federal rəhbərliyi tərəfindən görülən təcili tədbirlər və regional rəhbərlər tərəfindən tətbiq edilən yanacaq bazarı tənzimləmələri nəticə verib.
- Rusiya Kiyevə raket zərbələri endirir və bu, daha çox mülki şəxslərin ölümünə səbəb olur. Kremlin bu addımı atmaqda məqsədi nədir? Bunu müharibədə uduzduğu üçün edir, yoxsa başqa bir səbəb var?
- Kiyevdəki terrorçuların qəsdən təhsil müəssisələrinə (dəhşətli bir nümunə olaraq Starobilskdəki pedaqoji kollecdə öldürülən onlarla tələbəni göstərmək olar) və sərnişin avtobuslarına (o cümlədən Belarusdan uşaqları daşıyan avtobuslara) hücum etməsindən fərqli olaraq, Kremlin prinsipial mövqeyi Rusiya Silahlı Qüvvələrinin yalnız Kiyev rejiminin terror fəaliyyətində fəal şəkildə istifadə edilən hərbi hədəflərə və infrastruktura qarşı cavab zərbələri endirməsidir.
Eyni zamanda, Ukrayna daxilində zərbə PUA-larının istehsalının mülki obyektlərdə, məsələn, kinostudiya geyim emalatxanalarında təşkil edildiyi, silah anbarlarının isə tikinti təchizatı sahələrində, taxıl anbarlarında və onlayn bazarların və poçt xidmətlərinin paylama mərkəzlərində yerləşdiyi hamıya məlumdur. Uşaq yay düşərgələri Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin şəxsi heyəti və xarici muzdlular üçün təlim bazaları kimi istifadə olunur.
Bütün bu kimi hallarda bu obyektlər qanuni hədəfə çevrilir. Ancaq zərbə endirilməzdən əvvəl məlumatlar, o cümlədən Ukraynanın bütün ərazisində fəaliyyət göstərən antinasist müqavimətinin üzvləri tərəfindən diqqətlə yenidən yoxlanılır.
Eyni zamanda, Kiyev rejiminin təbliğatında fəal iştirak edən Qərb PR agentlikləri və media qurumları məlumatları qəsdən təhrif edir və "Buça qırğını" kimi saxtakarlıqların istehsalını konveyer prosesinə çeviriblər.
- Rusiyanın düşdüyü hazırkı vəziyyət əsasən ABŞ-ın Ukraynaya heç bir məhdudiyyət qoymaması, əksinə Kiyevə silah, sursat, kəşfiyyat və Avropa tərəfindən maliyyələşdirilən yeni texnologiyalar verməsi ilə əlaqəli deyilmi? "The Wall Street Journal"ın məlumatına görə, ABŞ prezidenti Kiyevin yeni uzaqmənzilli zərbə imkanları haqqında müntəzəm olaraq kəşfiyyat məlumatı almağa başladıqdan sonra Ukraynaya münasibətini dəyişib. Bu, ABŞ və Ukraynanın kəşfiyyat məlumatlarını paylaşdığı anlamına gəlmirmi? Trampın sülhməramlı roluna qayıtmasına necə baxırsınız?
- ABŞ-ın sadaladığınız hərəkətləri ya Vaşinqtonun - və ümumiyyətlə, "kollektiv Qərb" adlanan dövlətin ikiüzlülüyü və ikitərəfli xarakteristikası ilə, ya da Donald Trampın özünü superqəhrəman kimi göstərməsinə baxmayaraq, əslində hətta öz ölkəsi daxilində, o cümlədən hökumət institutları daxilində vəziyyətə nəzarət edə bilməməsi ilə əlaqələndirilə bilər.
Sələfi - Kiyev rejimini açıq şəkildə dəstəkləyən demokrat Baydendən fərqli olaraq, respublikaçı Tramp özünü mübarizədən üstün tutmağa çalışır.
Eyni zamanda, o, heç də sülhməramlı deyil, əksinə, bu hərbi münaqişədən maksimum mənfəət əldə etməyə çalışan kinayəli kapitalistdir. Bu, Kiyev rejiminə silah satmaqla, onu kreditlər vasitəsilə tam asılı vəziyyətə salmaqla, Ukraynanın dəyərli ehtiyatlarına çıxış əldə etməklə və Rusiyanı ABŞ ilə (məsələn, Trampın özü və biznes tərəfdaşları ilə) vacib nadir torpaq metallarının birgə hasilatı, Şimal Dəniz Yolundan birgə istifadə və s. ilə bağlı razılaşmalara məcbur etməyə çalışmaqla həyata keçirilir.
Hərbi münaqişə hazırkı formatda nə qədər uzun müddət davam edərsə, Kiyevin Vaşinqtondan asılılığı bir o qədər artır və Vaşinqtonun fikrincə, Moskva bir o qədər itaətkar olmalıdır.
Trampla Avropa (Böyük Britaniya və Avropa Birliyi) arasındakı qarşıdurmanı da nəzərə almamaq olmaz. Ukraynada davam edən hərbi münaqişə və Rusiya ilə şiddətli qarşıdurma ABŞ düşmənlərinin mövqelərini zəiflədir və Pekin-Moskva-Berlin-Brüssel oxu ilə möhkəmləndirilmiş güclü, vahid Avrasiya ideyasını praktik olaraq mümkünsüz edir. Yeri gəlmişkən, London da bu oxun yaradılmasına qəti şəkildə qarşı çıxdı, amma bu, başqa bir hekayədir.
- Putinlə Zelenski arasında görüş keçirilməsi ilə bağlı çağırışlar olub. Görünür, Putin Zelenskinin Kremlə gəlməsini gözləyir, Zelenski isə etiraz edir, görüş yeri üçün başqa bir ölkə seçilə bilməzdimi?
- Rusiya Silahlı Qüvvələrinin həm Donbasın bütün ərazisinin (DXR, LXR, eləcə də Zaporojye və Xerson vilayətləri) azad edilməsi, həm də Ukraynanın Xarkov, Dnepropetrovsk və Sumı vilayətləri boyunca sözdə "sanitar" (bufer) zona yaradılması istiqamətində əldə etdiyi əhəmiyyətli uğurlar nəzərə alındıqda, Kremlin təklifi tamamilə məntiqlidir: faktiki olaraq artıq məğlub olmuş tərəf qalibin insafına təslim olmalıdır.
Eyni zamanda, Kreml (hələ?) “kapitulyasiya” ifadəsini işlətmir, baxmayaraq ki, onun Kiyev rejimi üçün qaçılmazlığı artıq göz qabağındadır.
Üçüncü ölkədə görüş də mümkündür. Azərbaycan, Türkiyə və Macarıstan da daxil olmaqla, bir sıra ölkələrin hakimiyyət orqanları əvvəllər belə bir görüşə ev sahibliyi etməyi təklif etmişdilər.
Lakin görüş sadəcə görüş xatirinə keçirilməkdənsə, məzmunlu olmalıdır. Yəni, danışıqlar qrupları sənədlərin son versiyalarını imzalamaq üçün hazırlamalıdırlar. Bu, birinci məqamdır.
İkinci məqam cənab Zelenskinin özünün qeyri-müəyyən statusu ilə bağlıdır. Beynəlxalq hüquqa görə, onun səlahiyyət müddəti başa çatıb, yəni o, Ukraynanın qanunsuz prezidentidir. Kiyevin özünün sonradan imzaladığı hər hansı sənədi etibarsız elan etməsi riski yüksəkdir.
Və bu, sadəcə Moskvanın mövqeyi deyil. Vaşinqtonun da Kiyevdən prezident seçkilərinin keçirilməsini tələb etdiyi tamamilə aydındır. Lakin cənab Zelenski - onu dəstəkləyən yerli klanlar və xarici maraqlı tərəflərlə (əsasən Londonda) birlikdə - prosesi dayandırmaq üçün əlindən gələni edir, bütün səs saxtakarlığı sxemləri mövcud olsa belə, Bankova küçəsində hakimiyyətdə qala biləcəyinə inamsızlıq göstərir.
Buna baxmayaraq, Zelenskinin komandası seçkilərin qaçılmazlığını anlayır və onlara hazırlaşır - təkcə səsləri saxtalaşdırmaq üçün yollar tapmaqla və regional seçki komissiyalarına öz "əl ilə seçilmiş" loyallarını yerləşdirməklə deyil, həm də həqiqətən güclü rəqibləri aradan qaldırmağa çalışmaqla.
Əslində, keçmiş prezident Petro Poroşenko və keçmiş baş nazir Yuliya Timoşenko artıq böyük siyasi oyundan kənarlaşdırılıblar; informasiya müharibəsi gedir və Tramp komandasının Zelenskiyə qəbul etdirdiyi Ukrayna Prezidenti Ofisinin rəhbəri Kirilo Budanov üçün bürokratik "tələlər" qurulur, eyni zamanda Ukraynanın Böyük Britaniyadakı səfiri Valeri Zalujnının əsas "hamisi" – iri oliqarx Vadim Yermolayev Monakoda sifarişli qətlin qurbanı olub.
- Polşa xarici işlər naziri Radoslav Sikorski Rusiyanın Avropa ölkələrinə qarşı yeni təxribatlar və sabotaj aktları hazırladığını və bu planların ifşasının Kremli aqressiv hərəkətlərdən çəkindirməli olduğunu bildirib. Polşalı nazirin sözlərinə görə, Qərb Rusiyanın yeni planları ilə bağlı etibarlı kəşfiyyat məlumatlarına malikdir. O qeyd edib ki, Moskva artıq Polşa və Fransaya qarşı aktiv hibrid və kinetik müharibə aparır. Bu məsələ ilə bağlı qısa fikriniz..
- Kreml dəfələrlə Avropa ölkələri və ya NATO üzvləri ilə bağlı heç bir aqressiv plana sahib olmadığını, hətta Latviya, Litva və Estoniya ilə bağlı belə heç bir planının olmadığını bildirib. Latviya hakimiyyəti Avropa İttifaqının əsas təhlükəsizliyi naminə öz əhalisini qurban verməyə hazır olduğunu bəyan edir və beləliklə, Rusiyanı daim əks tədbirlər görməyə təhrik edir, lakin indiyə qədər Ukrayna ərazisindən atılan zərbə dronlarından yalnız dağıntılar əldə edib.
Sikorskinin bəyanatlarına gəldikdə isə, o, müasir Avropa siyasətçilərinə xas olan tərzdə hər şeyi alt-üst edir. Məhz Polşa və Fransa Rusiyaya qarşı hibrid müharibə aparır: öz milli iqtisadiyyatlarına qarşı bumeranq səsləndirən Rusiya əleyhinə sanksiyaları dəstəkləmək; Kiyevdəki terrorçuları dinc Rusiya vətəndaşlarını, o cümlədən uşaqları öldürən hücum silahları ilə təmin etmək; Rusiya ərazisinə müdaxilələr zamanı təxribat əməliyyatları üçün şəxsi heyəti cəlb etmək və təlim keçirmək; və Rusiyaya qarşı faktiki döyüş əməliyyatlarında təcrübə qazanmaq üçün Ukraynaya peşəkar hərbi qulluqçular göndərmək...
Ümumilikdə, Sikorski yeni bir şey ortaya atmayıb; Avropa siyasətçiləri artıq dəfələrlə Moskvanın reallıqda mövcud olmayan hərəkətləri və planları haqqında uydurmalar səsləndiriblər.
Bu cür uydurmalar bayağıdır: Kiyevdəki terrorçulara əlavə vəsait ayrılmasını haqlı çıxarmaq (bunun əhəmiyyətli bir hissəsi rüşvət yolu ilə onlara lobbiçilik edən korrupsiyalaşmış Avropa siyasətçilərinin cibinə gedəcək) və milli büdcələrdə hərbi xərclərin əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasını vergi ödəyən seçicilərə haqq qazandırmaq.
Sikorskinin Polşa və Fransanın "Rusiyanın əlindən əziyyət çəkməsi" ilə bağlı açıqlaması Varşava və Paris arasında nüvə əməkdaşlığı, xüsusən də Fransanın nüvə silahı daşıya bilən təyyarələrinin Polşa ərazisində yerləşdirilməsi ilə bağlı danışıqlar fonunda səsləndi.
Bu yaxınlara qədər Fransa arsenalında 300 nüvə başlıqlı raket olduğunu bildirirdi. Bir sıra Avropa ölkələrindən - təkcə Polşa deyil, həm də Çexiya, Belçika, Almaniya, Danimarka, Norveç, İsveç, Hollandiya, Yunanıstan və hətta Litvadan - Fransanın "nüvə çətiri" üçün "tələblər" arasında Yelisey Sarayı nüvə arsenalının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirildiyini elan etdi. Eyni zamanda, istehsal olunan raketlərin sayı, Fransa büdcəsinə aid əlaqəli xərclər və yuxarıda adı çəkilən ölkələrin Fransanın "nüvə çətiri"nə çıxış üçün ödədiyi "abunə haqları" ilə bağlı bütün məlumatları məxfi saxladı. Deyilənə görə, pul sükutu sevir.

Cavid