İvan Us: “Əsas mübahisəli məqamlar həll olunmamış qalıb”

Vyaçeslav Potapenko: “Rusiya daha çox hərbi əməliyyatların davam etməsinə üstünlük verir”

Donald Tramp Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin həlli üçün diplomatik prosesi yeniləməyə çalışır. Amerika lideri Vladimir Putin və Volodimir Zelenski ilə uzun telefon danışıqları aparıb. Söhbətlər zamanı Ankarada keçirilən NATO sammitindən əvvəl hərbi əməliyyatlara son qoymaq perspektivləri və mümkün diplomatik həllər müzakirə edilib. Vaşinqton dialoqu asanlaşdırmaq üçün nümayəndələr göndərməyə hazır olduğunu bildirib, lakin iki tərəf hələ də sülh müqaviləsinin əsas şərtləri ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqları saxlayır. Trampn uzun müddətdən sonra yenidən barışıq missiyasını üzərinə götürməsinin səbəbi nədir və bu dəfə tərəflər arasında razılaşmada müsbət nəticə əldə olunacaqmı?
Ukrayna Milli Strateji Araşdırmalar İnstitutunun Xarici Siyasət Araşdırmaları Mərkəzinin baş məsləhətçisi, iqtisad elmləri namizədi İvan Us qəzetimizə açıqlamasında bildirib ki, mənzərə qarışıqdır. Hər iki tərəfin arqumentləri var.
O, qeyd edib ki, builki danışıqlar prosesi olduqca gərgin keçdi, Əbu-Dabidə iki və Cenevrədə bir üçtərəfli görüş keçirildi — fevral ayında keçirilən Cenevrə görüşü münaqişənin başlamasından bəri ilk dəfə idi ki, ərazi məsələlərinin rəsmi olaraq gündəliyə daxil edildi.
Dekabrın sonlarında, Mar-a-Laqoda keçirilən görüşdən sonra Tramp 95% irəliləyişdən danışarkən, Zelenski Ukrayna ilə ABŞ arasında 20 maddəlik plan üzrə 90% və təhlükəsizlik zəmanətləri üzrə 100% razılığa istinad etmişdi. Trampın şəxsi iştirakı hər iki tərəfə təzyiq mənbəyi kimi çıxış edir - başqa heç bir vasitəçinin sahib olmadığı bir amil: "Bundan əlavə, onun daxili siyasi motivi də var: Konqres seçkiləri ərəfəsində seçicilərə Ukraynada sülh şəklində bir qələbə təqdim etmək.
Əsas mübahisəli məqamlar bu danışıqlar raundları boyunca həll olunmamış qalıb. Rusiya bütün Donbas bölgəsinin təhvil verilməsində israr edir, Ukrayna isə qoşunlarını birtərəfli şəkildə geri çəkməkdən imtina edir və təmas xətti ilə bağlı danışıqlar tələb edir, üstəlik, Kiyev atəşkəsi Qərbin təhlükəsizlik zəmanətləri ilə şərtləndirir - bu mövqe Qərb hərbi personalının Ukrayna ərazisinə yerləşdirilməsinə qarşı çıxan Moskva üçün qəbuledilməzdir.
Vaşinqtonun əvvəlcə 4 iyul - ABŞ-ın Müstəqillik Gününə qədər - razılaşma əldə etməyə çalışması, artıq nəticəsiz qalmış son tarixdir. Bundan əlavə, İran böhranı danışıqları əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirdi. ABŞ-ın aprelin ortalarına qədər İranla münaqişəyə cəlb olunması Tramp administrasiyasının danışıqları təşkil etmək səylərini faktiki olaraq dayandırdı.
"The Economist"in mənbələri hətta Rusiyanın Trampın mövqeyinin zəifləməsinə ümid edərək ən azı oktyabr ayına qədər, yəni ABŞ-da keçiriləcək ara seçkilərə qədər heç bir təkliflə razılaşmayacağına inanırlar".
Us onu da deyib ki, zirvə görüşünün konteksti də birmənalı deyil.
Bir tərəfdən, Ankara fəal şəkildə sülh gündəliyini təşviq edir - Türkiyə öz iqtisadi, enerji və müdafiə maraqlarını qorumaq üçün Rusiya ilə Ukrayna arasında sülhə nail olmağa çalışır.
Digər tərəfdən, sammitin özü kifayət qədər qarşıdurma xarakteri daşıyıb. İttifaq liderləri Rusiyanı rəsmi olaraq Avro-Atlantik təhlükəsizliyi üçün "uzunmüddətli təhdid" kimi təyin etmək niyyətindədirlər və yekun bəyannamədə Ukraynaya 2026-2027-ci illərdə illik 70 milyard avro hərbi dəstək vermək öhdəliyi yer alacaq:
"Mənim ehtiyatlı qənaətim budur ki, Trampın aktiv vasitəçiliyə qayıtması danışıqlar prosesinin davam etmə ehtimalını artırır və potensial olaraq qismən razılaşmalara (mübadilə, enerji və ya planın müəyyən elementləri üzrə) gətirib çıxarır, lakin bu, özlüyündə ərazilər və təhlükəsizlik zəmanətləri ilə bağlı fundamental çıxılmaz vəziyyəti həll etmir.
Burada hələlik mövqelərin yaxınlaşması müşahidə olunmur və əvvəlki bütün raundlar məhz bu nöqtədə uğursuzluğa düçar olub. Ankaradakı nəticələrə və orada elan edilən danışıqlara əsasən, bu həftə çox şey daha aydın olacaq".
Ukrayna Milli Strateji Araşdırmalar İnstitutunun direktor müavini, iqtisad elmləri doktoru, politoloq Vyaçeslav Potapenko isə deyib ki, Donald Tramp həqiqətən də diplomatik prosesi yenidən canlandırmağa çalışır. O, ABŞ-ın Müstəqillik Günü və öz doğum günü ərəfəsində Vladimir Putin və Vladimir Zelenski ilə uzunmüddətli söhbətlər aparıb: "Mənim fikrimcə, Rusiya tərəfi - prezidentin mətbuat xidməti vasitəsilə müharibənin getdiyini rəsmən bəyan edib. Rusiya tərəfinin fikrincə, amerikalılar Rusiyanın ABŞ-la razılaşdırmağa çalışdığı şərtləri ukraynalılardan əldə edə bilməyiblər. Beləliklə, Rusiya tərəfi danışıqların bərpasından daha çox, hərbi əməliyyatların davam etməsinə üstünlük verir.
Ukrayna ilə bağlı hər hansı bir konsolidasiya olunmuş NATO qərarının qəbul edilib-edilməyəcəyini demək çətindir. NATO zirvə toplantısının müzakirəsi daha çox Yaxın Şərq və İranla müharibəyə yönəlib".
Yeri gəlmişkən, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan ilə görüşünün açıq hissəsində bildirib ki, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin sülh razılaşmasına nail olmaq istəyirlər.
“Putin də, Zelenski də razılığa gəlmək istəyir. Təəssüf ki, bu proses çox vaxt apardı. Düşünürəm ki, nəticə əldə olunacaq”, – deyə ABŞ lideri bildirib.
Tramp əlavə edib ki, ona mütəmadi olaraq Ukraynadakı döyüş bölgələrindən görüntülər göndərilir və bunlar xoş mənzərə deyil.
“Mənə şəkillər göndərirlər. Açığı, bəzən demək istəyirəm ki, onları mənə göndərməyin”, – deyə o vurğulayıb.
ABŞ Prezidenti qeyd edib ki, həmin görüntüləri ona göndərənlərdən biri də ABŞ müdafiə naziridir.
Tramp bildirib ki, müharibənin nəticələrini əks etdirən bu görüntülərə baxmaq onun üçün xoş deyil.

Cavid