Lakin Tramp hələ qərar verməyib

“Vaşinqton Post” yazır ki, Pentaqon İranda mümkün həftəlik quru əməliyyatlarına hazırlaşır, lakin Tramp hələlik bu barədə qərar verməyib.

“Planlar ABŞ qüvvələrinin məhdud basqınlarına, məsələn, sahil hərbi obyektlərini və ya Xark adası kimi əsas yerləri hədəf almağa tam işğaldan daha çox diqqət yetirir.

Rəsmilər bu mərhələnin əvvəlki döyüşlərdən daha təhlükəli olacağını, qoşunları dronlara, raketlərə və digər təhdidlərə məruz qoyacağını bildirirlər”, - məlumatda qeyd olunub.

Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedyev deyib ki, ABŞ-ın İranda quru əməliyyatı Vyetnam münaqişəsində Amerikanın düşdüyü vəziyyətlə eyni olacaq.

“ABŞ-dan bu qədər uzaqda belə bir quru əməliyyatına girmək Vyetnamda baş verənlərlə təxminən eyni nəticələr doğura bilər. Vaşinqton min mil uzaqlıqda yerləşən xarici bir ölkəyə müdaxilə etmişdi və on il ərzində həmin münaqişədən layiqli çıxış yolu tapa bilmədi”, - deyə Medvedyev bildirib.

O əlavə edib ki, ABŞ-ın İranda quru əməliyyatı, əgər həyata keçirilərsə, region və münaqişənin bütün tərəfləri üçün ölümcül nəticələrə səbəb olacaq.

Qeyd edək ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranda quru əməliyyatını təsdiqlədiyi haqda iddia yayılıb.

ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset isə bildirib ki, Vaşinqton İranla müharibədə quru qoşunlarının yerləşdirilməsi də daxil olmaqla heç bir variantı istisna etmir. Heqset mətbuat konfransında deyib: "Heç bir variantı istisna etməyəcəyik. Düşmənə nə etmək istədiyinizi və nə etmək istəmədiyinizi, o cümlədən quru qoşunlarının yerləşdirilməsini söyləsəniz, döyüşüb qalib gələ bilməzsiniz. Əsas məsələ gözlənilməz olmaq və heç kimə nə etmək istədiyinizi və nə etmək istəmədiyinizi bildirməməkdir".

Pit Heqsetin sözlərinə görə, ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla razılığa gəlməyə hazırdır və Tehran hakimiyyəti onun şərtlərindən xəbərdardır.

"Əgər İran kifayət qədər müdrik olarsa, razılaşma əldə edəcək",- Pentaqon rəhbəri brifinqdə bildirib.

ABŞ-ın müharibə naziri deyib ki, Vaşinqton Rusiya və Çinin İranla bağlı nə etdiyini dəqiq bilir və bu problemi həll etmək üçün addımlar atır.

"Müdafiə sənaye bazamız bu gün İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən canlı dövrlərdən birini yaşayır və sürətlə böyüyür".

Heqset əlavə edib ki, ABŞ qüvvələrinin yerdəki "işi bitirmək" üçün "daha çox bomba"ya ehtiyacı var.

O əlavə edib ki, qarşıdakı günlər həlledici olacaq və İran bunu bilir.

Mövzu ilə bağlı politoloq Bakir Həsənbəyli qəzetimizə açıqlamasında deyib ki, Tramp administrasiyası İran müharibəsində iştirak etmək üçün ABŞ quru qoşunlarının göndərilməsi variantını nəzərdən keçirir. Belə bir addım cəmi bir neçə həftə əvvəl mümkünsüz görünsə də, bu, münaqişənin xarakterini və şiddətini əsaslı şəkildə dəyişdirə bilər. Hərbi çevikliyi artırmaq məqsədilə minlərlə ABŞ hərbçisinin regiona göndərilməsi ABŞ rəsmiləri tərəfindən günlərdir ki, müzakirə edirlər. Hələlik heç bir qərar qəbul edilməyib, lakin bu müzakirələr əsasən hava və dəniz qüvvələrinin üstünlük təşkil etdiyi əməliyyatdan məhdud və hədəfli quru əməliyyatlarına doğru potensial dönüşü göstərir. İranın raket imkanlarını məhv etmək, onun hərbi-dəniz qüvvələrini zəiflətmək və nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq ABŞ-İsrail birliynin əsas proritetlərindəndir. İranda quru qoşunlarının istifadəsi ilə bağlı bir neçə ssenari nəzərdən keçirilir. Ən həssas variant yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının ələ keçirilməsi ilə bağlıdır ki, rəsmilər bunu mürəkkəb və təhlükəli əməliyyat kimi qiymətləndirirlər. Digər variant İranın neft ixracının təxminən 90 faizini həyata keçirən Xarq adasının ələ keçirilməsidir. Lakin ABŞ rəsmiləri xəbərdarlıq edir ki, bu addım ABŞ qüvvələrini İranın raket və pilotsuz uçuş aparatı hücumlarına məruz qoya bilər. Başqa bir nüans Hörmüz boğazına yönəlib. Bu halda neft tankerinin təhlükəsiz keçidini təmin etmək məqsədilə qoşunlar İran sahilləri boyunca yerləşdirilə bilər. ABŞ qüvvələrinin Cənubi Pars qaz yatağı kimi kritik enerji infrastrukturunu qorumaq vəzifəsini yerinə yetirməsidə nəzərdə tutulan planlardandır. Bu da İraq müharibəsi zamanı həyata keçirilən əməliyyatlara bənzəyir.

B.Həsənbəylinin fikrincə, ən ekstremal variant isə İraq tipli genişmiqyaslı işğaldır ki, rəsmilər bunu ümumilikdə çox az ehtimallı hesab edirlər. Hazırda quru qoşunlarının göndərilməsi ilə bağlı heç bir qərar yoxdur, lakin Prezident Tramp bütün variantları ehtiyatda saxlayır. Tramp həyata keçiriləcək əməliyyatın müəyyən edilmiş məqsədlərə nail olmaq istiqamətində fokuslanıb: İranın ballistik raket imkanlarını məhv etmək, onun hərbi-dəniz qüvvələrini tamamilə sıradan çıxarmaq, terrorçu müttəfiqlərinin regionu sabitsizləşdirməsinin qarşısını almaq və İranın heç vaxt nüvə silahına sahib olmamasını təmin etmək. Bütün hallarda yuxarıda qeyd edilən məsələlərin heç birinin yaxın zamanda həyata keçiriləcəyi düşünülmür, lakin onların müzakirəsi münaqişənin nə qədər sürətlə dərinləşə biləcəyini göstərir. Eyni zamanda, məhdud müharibə ilə daha genişmiqyaslı münaqişə arasındakı fərqin nə qədər azaldığını ortaya qoyur. Müzakirə edilən ən həssas və strateji baxımdan əhəmiyyətli variantlardan biri ABŞ qüvvələrinin İranın yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarını ələ keçirməsidir. Bu variant uğur zəmanəti olmayan son dərəcə mürəkkəb əməliyyatdır. İranın nüvə infrastrukturu bir məkanda cəmlənməyib, əksinə, bir çox obyekt üzrə yayılıb. Bu obyektlərin bir çoxu dərinlikdə yerləşir, hücumlara qarşı möhkəmləndirilib və təbəqəli hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə qorunur. Hətta ABŞ-nin elit xüsusi təyinatlı qüvvələrinin rəhbərlik etdiyi məhdud əməliyyat belə geniş hərbi dəstək, o cümlədən hava örtüyü və yerüstü logistik təminat tələb edə bilər. Risklər döyüş meydanından kənara da uzanır. Nüvə materiallarının fiziki olaraq ələ keçirilməsi cəhdi Tehran tərəfindən rejim üçün təhdid kimi qəbul edilir. Bu isə münaqişəni daha geniş miqyasda region ölkələrini cəlb etməklə genişləndirə bilər: “Başqa bir variant İranın neft ixracının təxminən 90 faizinin həyata keçirildiyi Xarq adasının ələ keçirilməsidir. ABŞ artıq bu ərazidə hədəflərə zərbələr endirib, lakin indi rəsmilər fiziki nəzarətin infrastrukturun məhv edilməsindən daha effektiv olub-olmayacağını müzakirə edirlər. Məntiq aydındır: Xarqın ələ keçirilməsi İranın neft ixrac imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdıracaq, əsas gəlir mənbəyini kəsəcək və Vaşinqtona qlobal enerji axınları üzərində təsir imkanı verəcək. Lakin risklər böyükdür. ABŞ rəsmiləri belə əməliyyatın çox riskli olacağını bilirlər. Çünki İran adanı raketlər və pilotsuz uçuş aparatları ilə hədəfə ala bilər və bu da ABŞ itkilərinin kəskin artmasına səbəb ola bilər. Adanın kiçik ölçüsü və körfəzdə açıq mövqeyi ABŞ qüvvələrini həssas vəziyyətə salacaq və onu aktiv münaqişə zonasındakı çətin müdafiə olunan strateji nöqtəyə çevirə bilər. Hörmüz boğazı münaqişənin ən kritik nöqtələrindən biri olaraq qalır və burada qlobal neft tədarükü risk altındadır. ABŞ əməliyyatları indiyədək əsasən hava və dəniz qüvvələrinə əsaslansa da, tanker keçidinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün İran sahilləri boyunca qoşunların yerləşdirilməsi tələb oluna bilər. Qlobal ticarət və enerji təchizatının qorunması missiyası kimi təqdim olunsa da, bu addım ciddi eskalasiya demək olacaq. İran ərazisində hətta məhdud hərbi mövcudluq belə cavab zərbələrinə, o cümlədən ABŞ qüvvələrinə və regiondakı obyektlərə hücumlara səbəb ola bilər. Müdafiə xarakterli başlayan əməliyyat qısa müddətdə genişlənərək Vaşinqtonu daha mürəkkəb münaqişəyə cəlb edə bilər. Variantlardan biri ABŞ qüvvələrinin Cənubi Pars qaz yatağı kimi mühüm enerji obyektlərini qorumaq üçün yerləşdirilməsidir. Bu yanaşma İraq müharibəsi zamanı tətbiq olunan və strateji neft infrastrukturunun qorunmasına yönəlmiş əməliyyatları xatırladır. Belə əməliyyatlar adətən məhdud çərçivədə qalmır. Böyük və strateji əhəmiyyətli obyektlərin qorunması davamlı quru mövcudluğu tələb edir və bu da qüvvələri raket, pilotsuz uçuş aparatı və ya üsyançı tipli hücumlara qarşı həssas edir. İranın tammiqyaslı işğalı və nəzarətə götürülməsi çox aşağı ehtimallı hesab olunur. Bu əməliyyatın miqyası, xərcləri və hərbi çətinlikləri İraq və ya Əfqanıstan müharibələrindən xeyli artıq olardı. Hər iki münaqişə illərlə davam etmiş, trilyonlarla dollar vəsait tələb etmiş və aydın siyasi nəticə verməmişdi. İranın daha böyük əhalisi, çətin coğrafiyası və daha güclü dövlət institutları belə bir işğalı daha da mürəkkəbləşdirərdi. Bu gün ABŞ-ın daxilində quru qoşunlarının göndərilməsinə qarşı ciddi etiraz var. Əhəmiyyətli məqam ondan ibarətdir ki, bu etiraz partiya xəttindən də, kənara çıxır. Respublikaçılar arasında belə dəstək məhduddur: Bu isə Tramp üçün açıq siyasi məhdudiyyət yaradır. O, dəfələrlə yeni və uzunmüddətli Yaxın Şərq müharibələrindən qaçacağını vəd edib və eyni zamanda aralıq seçkilərin yaxınlaşdığını da nəzərə alır. ABŞ quru qoşunlarının İrana göndərilməsinin müzakirə olunması münaqişənin zərbələr mərhələsindən daha təhlükəli fazaya necə sürətlə keçə biləcəyini göstərir. Hətta məhdud quru əməliyyatları belə ciddi hərbi, siyasi və iqtisadi risklər daşıyır və tarix göstərir ki, belə missiyaları başladıqdan sonra onları məhdud çərçivədə saxlamaq çətindir. Hazırda administrasiya eskalasiyaya getməkdən daha çox çevikliyi qorumağa çalışır. Lakin mövcud əməliyyatlarla quru qoşunlarının göndərilməsi arasındakı xətt getdikcə incəlir. ABŞ-nin qarşıdakı həftələrdə bu tarazlığı necə idarə edəcəyi sual altındadır”.

Cavid