“Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzinin Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumu çərçivəsində səsləndirdiyi bu bəyanat Moskvanın Cənubi Qafqazda itirilmiş vasitəçilik təşəbbüsünü geri qaytarmaq və regional sülh prosesində rəsmi moderator statusunu qorumaq üçün etdiyi növbəti diplomatik gedişdir. Lakin mövcud geosiyasi reallıqlar, xüsusilə də Bakı və İrəvanın son dövrlər nümayiş etdirdiyi birbaşa təmas strategiyası fonunda, tərəflərin sülh müqaviləsini imzalamaq üçün yenidən Rusiya platformasına qayıtması ehtimalı olduqca aşağıdır. Bu situasiyanı üçüncü tərəflərə ehtiyacın qalmaması və birbaşa dialoqun effektivliyi prizmasından təhlil etdikdə bir neçə mühüm məqam ön plana çıxır”.

Bu fikirləri xalqcebhesi.az-a açıqlamasında politoloq Tural İsmayılov deyib.

Politoloq söyləyib ki, birincisi, Azərbaycan və Ermənistan son iki ildə vasitəçisiz, birbaşa dialoq formatının real nəticələr verdiyini praktiki olaraq sübut ediblər: “2023-cü ilin dekabrında iki ölkənin Prezident Administrasiyaları səviyyəsində qəbul edilmiş birgə bəyanat və əsir dəyişdirilməsi, həmçinin sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası üzrə komissiyaların heç bir kənar kəşfiyyat və ya vasitəçilik missiyası olmadan, birbaşa sərhəddə görüşərək Tavuş-Qazax istiqamətində konkret kəndlərin qaytarılması və delimitasiya xəttinin razılaşdırılması bu formatın ən böyük uğurudur. Bakı və İrəvan arasında birbaşa və ikitərəfli əsasda aparılan danışıqlar prosesi göstərir ki, kənar moderatorlar olmadan da tərəflər kompromis nöqtələrini tapa bilirlər. İkincisi, həm Azərbaycan, həm də Ermənistan sülh prosesinə hansısa üçüncü dövlətin rəhbərlik etməsinin risklərini yaxşı dərk edirlər. Tarixi təcrübə və xüsusən də 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli bəyanatının bəzi bəndlərinin icrası zamanı yaranan ziddiyyətlər göstərdi ki, beynəlxalq vasitəçilər, o cümlədən Rusiya, prosesə tez-tez öz milli-strateji maraqları prizmasından yanaşırlar. Üçüncü tərəfin iştirakı sülh müqaviləsini regional təsir rıçaqına və ya gələcək manipulyasiya alətinə çevirmək təhlükəsi yaradır. Bu səbəbdən, Bakı da, İrəvan da sülhün xalis "ikitərəfli" məhsul olmasında daha çox maraqlıdır ki, gələcəkdə müqavilənin şərtləri hansısa kənar paytaxtın siyasi konyunkturundan asılı olmasın”.

T.İsmayılovun sözlərinə görə, üçüncüsü, hazırda Rusiya platformasının legitimliyi Ermənistan üçün ciddi şəkildə sual altındadır: “İrəvanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) ilə münasibətlərini faktiki dondurması, Moskva ilə hərbi-siyasi sahədə yaranmış dərin etmadsızlıq və Ermənistan rəhbərliyinin Qərbə doğru xarici siyasət vektoru Kremlin təqdim edəcəyi platformanı İrəvan üçün qəbulolunmaz edir. Azərbaycan isə öz növbəsində prosesin Vaşinqton və ya Brüssel kimi qərb platformalarında inhisara alınmasının əleyhinə olduğu qədər, Rusiyanın da proses üzərində tam nəzarət qurmasına ehtiyac görmür. Bakının hər zaman müdafiə etdiyi "regional problemləri region ölkələri həll etməlidir" və daha spesifik olaraq "problemi iki ölkə özü həll etməlidir" formulu hazırda əsas aparıcı xətdir”.

O həmçinin əlavə edib ki, nəticə etibarilə, Mixail Qaluzinin təklif etdiyi Rusiya platforması, Moskva üçün Cənubi Qafqazda özünün "vazkeçilməz regional güc" imicini qorumaq məqsədi daşıyan diplomatik bir jestdir: “Reallıqda isə, Bakı və İrəvan sülh sazişinin mətninin böyük hissəsini artıq birbaşa məktublaşmalar və ikitərəfli görüşlər vasitəsilə razılaşdırıblar. Sülh müqaviləsinin harada imzalanmasından asılı olmayaraq (bunun neytral bir məkanda, yaxud iki ölkənin sərhədində baş tutması ehtimalı daha yüksəkdir), bu sənəd Rusiyanın və ya hər hansı digər qlobal gücün diktəsi ilə deyil, iki ölkənin birbaşa iradəsi ilə imzalanacaq. Üçüncü tərəflərin vasitəçilik dövrü artıq öz effektivliyini itirib və yerini birbaşa regional məsuliyyətə verib”.

Bildirək ki, Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumu çərçivəsində çıxışı zamanı İrəvan və Bakıya nəqliyyat və iqtisadi kommunikasiyaların açılmasında, humanitar məsələlərin həllində yardım göstərməyə, eləcə də sülh müqaviləsinin imzalanması üçün Rusiya platformasını hazırlayıb təqdim etməyə hazır olduqlarını deyib.

Röya İsrafilova