“Rusiya–Ukrayna müharibəsində sülh danışıqlarının yenidən gündəmə gəlməsi diplomatik prosesin canlanması baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin əsas məsələ danışıqların keçirilməsi deyil, tərəflərin müharibənin siyasi və hərbi nəticələri ilə bağlı mövqelərini nə dərəcədə uzlaşdıra bilməsidir. Döyüşlər davam etdiyi müddətdə diplomatik təşəbbüslər özlüyündə sülhə təminat vermir”.

Bunu politoloq Tural İsmayılov Xalqcəbhəsi.az-a açıqlamasında Rusiya–Ukrayna müharibəsində sülh danışıqlarının perspektivlərini şərh edərkən bildirib.

Politoloqun sözlərinə görə, cəbhədə üstünlük əldə etmək cəhdləri tərəflərin danışıqlar masasına hansı şərtlərlə oturacağını müəyyənləşdirmək uğrunda mübarizənin tərkib hissəsinə çevrilib: “Hazırkı prosesdə ən mürəkkəb məsələlərdən biri ərazi mübahisəsidir. Moskva hərbi əməliyyatlar nəticəsində əldə etdiyi mövqeləri siyasi sənədlərdə təsbit etdirməyə çalışır, Kiyev isə suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasını əsas prinsip kimi irəli sürür.Bu iki yanaşma arasında razılığın əldə edilməsi asan deyil. Əgər tərəflərdən biri danışıqları qarşı tərəfin kapitulyasiyasına nail olmaq vasitəsi kimi görürsə, kompromis imkanları daha da daralır. Buna görə də ilk mərhələdə ərazi məsələsinin dərhal yekun həllindən daha çox atəşkəsin şərtləri, təmas xəttində vəziyyət və gələcək siyasi danışıqların hüquqi çərçivəsi üzərində razılaşma əldə edilməsi real görünə bilər”.

Politoloq qeyd edib ki, mümkün razılaşmanın taleyini müəyyənləşdirəcək əsas amillərdən biri də təhlükəsizlik təminatlarıdır: “Ukrayna üçün əsas məsələ atəşkəsdən sonra Rusiyanın yenidən hərbi əməliyyatlara başlamasının qarşısını alacaq mexanizmlərin yaradılmasıdır. Sadəcə siyasi bəyanatlar və ümumi vədlər uzunmüddətli təhlükəsizliyi təmin edə bilməz. Konkret öhdəliklər, onların icrasına nəzarət mexanizmləri və razılaşmanın pozulacağı təqdirdə görüləcək tədbirlər müəyyənləşdirilməlidir. Eyni zamanda, Rusiya da öz təhlükəsizlik maraqlarının nəzərə alınmasını tələb edir. Bu ziddiyyətlər nəzərə alınmadan hazırlanacaq sənədin kağız üzərində qalması riski yüksəkdir.ABŞ-ın vasitəçilik roluna toxunan politoloq bildirib ki, Vaşinqtonun həm Moskva, həm də Kiyev üzərində siyasi və iqtisadi təsir imkanları mövcuddur. Lakin vasitəçilik tərəflərdən birinə təzyiq göstərərək onu istəmədiyi şərtləri qəbul etməyə məcbur etməkdən ibarət olmamalıdır.Davamlı sülh üçün hər iki tərəfin razılaşmanın icrasında maraqlı olması vacibdir. Avropanın mövqeyi də bu baxımdan həlledicidir. Çünki müharibənin nəticələri Avropanın müdafiə arxitekturasına, enerji təhlükəsizliyinə və uzunmüddətli siyasi sabitliyinə birbaşa təsir göstərir. Avropa dövlətlərinin təhlükəsizlik təminatları və Ukraynanın bərpası ilə bağlı prosesdən kənarda qalması əldə olunacaq razılaşmanın dayanıqlığını zəiflədə bilər”.

Politoloq Kiyevə endirilən raket və dron zərbələrinin diplomatik bəyanatlarla real vəziyyət arasındakı ziddiyyəti üzə çıxardığını qeyd edib: “Danışıqların bərpasına hazırlıq barədə açıqlamalar müsbət siqnal sayıla bilər, lakin mülki ərazilərə hücumların davam etməsi qarşılıqlı etimadın formalaşmasına ciddi maneə yaradır. Atəşkəsə əməl olunması, mülki əhalinin qorunması və humanitar məsələlərdə konkret addımlar diplomatik niyyətlərin səmimiliyini qiymətləndirmək üçün mühüm meyar olacaq. Noyabrda danışıqların bərpası müharibənin tezliklə başa çatacağı anlamına gəlmir. Əsas sınaq tərəflərin hərbi məqsədlərini diplomatik reallıqlarla uzlaşdırmağa hazır olub-olmamasıdır.Əgər ABŞ prosesi konkret öhdəliklərə, yoxlanıla bilən atəşkəs mexanizminə və təhlükəsizlik təminatlarına əsaslandıra bilsə, irəliləyiş üçün imkan yarana bilər. Əks halda, danışıqlar tərəflərə hərbi əməliyyatları dayandırmaqdan daha çox, növbəti mərhələyə hazırlaşmaq üçün vaxt qazandıran diplomatik fasiləyə çevrilə bilər. Sülhün ölçüsü görüşlərin sayı və verilən bəyanatlar deyil, cəbhədə silahların susması və əldə olunan razılaşmanın davamlılığıdır”.

Günel Elxan