“Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 23-də Hindistanın xarici işlər naziri Subrahmanyam Cayşankarı qəbul etməsi Azərbaycan-Hindistan münasibətlərinin gələcək istiqamətlərini qiymətləndirmək baxımından mühüm siyasi hadisədir. Bu görüşü sırf diplomatik protokol çərçivəsində baş tutan təmas kimi dəyərləndirmək düzgün olmazdı. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində iqtisadi maraqların, texnoloji inkişafın və geosiyasi prioritetlərin sürətlə dəyişdiyi bir şəraitdə Bakı ilə Yeni Dehli arasında dialoqun davam etdirilməsi tərəflərin münasibətləri daha geniş siyasi və iqtisadi kontekstdə nəzərdən keçirmək niyyətini göstərir”.

Bunu xalqcebhesi.az-a politoloq Tural İsmayılov deyib.

T.İsmayılov bildirib ki, Azərbaycan və Hindistan Cənubi Qafqaz və Cənubi Asiyanın fərqli geosiyasi mühitlərində yerləşsələr də, beynəlxalq münasibətlərin çoxqütblü xarakter aldığı hazırkı mərhələdə onların əməkdaşlığı üçün müəyyən ortaq maraqlar mövcuddur: “Hindistan dünyanın aparıcı iqtisadiyyatlarından biri, geniş istehlak bazarına və inkişaf etmiş texnoloji sektoruna malik dövlət kimi beynəlxalq proseslərdə çəkisini artırır. Azərbaycan isə əlverişli coğrafi mövqeyi, nəqliyyat-kommunikasiya infrastrukturu, enerji potensialı və regional iqtisadi əlaqələrdə oynadığı rolla seçilir. Bu xüsusiyyətlər iki ölkənin əməkdaşlığını ənənəvi diplomatik münasibətlərdən daha geniş müstəviyə çıxarmaq üçün imkanlar yaradır. Görüşdə Azərbaycanın və Hindistanın Qlobal Cənubun bir hissəsi kimi beynəlxalq gündəlikdə duran məsələlərə dair oxşar maraqlardan çıxış etmələrinin vurğulanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qlobal Cənub anlayışı hazırda beynəlxalq sistemdə inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi, beynəlxalq institutlarda təmsilçiliyinin artırılması və qlobal qərarların qəbulunda daha fəal iştirakının təmin edilməsi ilə bağlı müzakirələrin mühüm istiqamətinə çevrilib. Hindistan bu prosesdə aparıcı mövqelərdən birini tutmağa çalışır, Azərbaycan isə öz xarici siyasətində çoxşaxəli tərəfdaşlığa, milli maraqlara və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsinə üstünlük verir. Bu baxımdan tərəflərin ortaq maraqlarını müəyyənləşdirməsi siyasi dialoqun inkişafı üçün əlverişli zəmin formalaşdıra bilər”.

O söyləyib ki, bununla belə, siyasi münasibətlərin dayanıqlı inkişafı ümumi bəyanatlardan daha çox konkret əməkdaşlıq mexanizmlərinin yaradılmasından asılıdır: “Azərbaycan və Hindistan arasında siyasi dialoqun iqtisadi layihələrlə, biznes əlaqələri ilə və texnoloji tərəfdaşlıqla tamamlanması münasibətlərin real məzmununu gücləndirə bilər. Görüşdə iqtisadiyyat və biznes nümayəndə heyətlərinin qarşılıqlı səfərlərinin vacibliyinin vurğulanması məhz bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Dövlətlərarası münasibətlərin inkişafında siyasi iradə istiqaməti müəyyənləşdirir, biznes dairələri arasında əlaqələr isə həmin istiqamətin konkret nəticələrə çevrilməsinə imkan yaradır. İqtisadi-ticari əməkdaşlıq Azərbaycan-Hindistan münasibətlərinin perspektivli istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilməlidir. Hindistanın böyük daxili bazarı Azərbaycan şirkətləri üçün yeni imkanlar yarada, Azərbaycan isə Hindistan biznesi üçün Cənubi Qafqazda və daha geniş Avrasiya məkanında iqtisadi əlaqələrin qurulması baxımından maraqlı tərəfdaş ola bilər. Ərzaq və kənd təsərrüfatı məhsulları, əczaçılıq, sənaye istehsalı, logistika və xidmət sektoru üzrə əməkdaşlığın imkanları ayrıca qiymətləndirilə bilər. Əsas məsələ bu imkanların ümumi müzakirə səviyyəsində qalmaması, biznes dairələrinin birbaşa təmasları, konkret layihələr və qarşılıqlı investisiya təşəbbüsləri ilə dəstəklənməsidir”.

“Yüksək texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi diqqət tələb edir. Hindistan informasiya texnologiyaları, proqram təminatı, rəqəmsal xidmətlər və innovasiya ekosistemi ilə beynəlxalq miqyasda tanınır. Azərbaycan isə rəqəmsal transformasiyanı sürətləndirmək, dövlət xidmətlərini təkmilləşdirmək və iqtisadiyyatın texnoloji əsaslarını gücləndirmək istiqamətində fəaliyyət göstərir. Bu iki istiqamətin uzlaşdırılması rəqəmsal həllər, kibertəhlükəsizlik, süni intellekt, startaplar və mütəxəssis hazırlığı sahələrində qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa yol aça bilər. Belə tərəfdaşlıq iqtisadi münasibətlərin şaxələndirilməsi ilə yanaşı, Azərbaycanın insan kapitalının və innovasiya imkanlarının inkişafına da töhfə verə bilər. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və nəqliyyat infrastrukturu da Hindistanla münasibətlərə əlavə iqtisadi məzmun qazandıra biləcək amillərdəndir. Orta Dəhlizin inkişafı, Xəzər üzərindən daşımaların genişləndirilməsi və regional logistika imkanlarının artırılması Avrasiya məkanında ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Hindistanın beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirmək marağı ilə Azərbaycanın tranzit potensialı arasında əməkdaşlıq üçün müəyyən zəmin mövcuddur. Bununla belə, belə layihələrin səmərəliliyi marşrutların iqtisadi cəhətdən rəqabətqabiliyyətli olmasından, logistika xərclərindən və tərəflər arasında əldə ediləcək konkret razılaşmalardan asılıdır” - deyə politoloq əlavə edib.

T.İsmayılovun sözlərinə görə, ikitərəfli münasibətlərin inkişafında siyasi təmasların intensivləşdirilməsi və müxtəlif səviyyələrdə qarşılıqlı səfərlərin təşkili də mühüm rol oynayır: “Xarici işlər nazirlərinin dialoqu dövlətlər arasında mövcud fikir ayrılıqlarının idarə olunması, qarşılıqlı maraqların müəyyənləşdirilməsi və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin razılaşdırılması üçün vacib diplomatik kanaldır. Bu dialoqun iqtisadi qurumlar, parlamentlər, elmi-tədqiqat mərkəzləri və biznes strukturları arasında əlaqələrlə tamamlanması münasibətlərin daha sistemli xarakter almasına şərait yarada bilər. Beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq da tərəflərin bir-birinin mövqelərini daha yaxşı anlamasına və ortaq maraqların olduğu məsələlərdə koordinasiyanın gücləndirilməsinə imkan verə bilər. Azərbaycan-Hindistan münasibətlərinə təsir edən regional və beynəlxalq amilləri də nəzərə almaq lazımdır. Hər iki dövlət öz xarici siyasətində milli maraqlarını və təhlükəsizlik prioritetlərini əsas götürür. Buna görə də əməkdaşlığın inkişafı tərəflərin bütün məsələlərdə eyni mövqedən çıxış etməsini tələb etmir. Əksinə, fərqli geosiyasi yanaşmaların mövcud olduğu şəraitdə dialoqun qorunması, qarşılıqlı maraqların müəyyənləşdirilməsi və iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsi diplomatiyanın əsas imkanlarından biridir. Bu mənada Azərbaycanla Hindistan arasında münasibətlərin perspektivi siyasi reallıqların düzgün qiymətləndirilməsindən və əməkdaşlığın qarşılıqlı fayda prinsipi əsasında qurulmasından asılıdır”.

Politoloq eləcə də bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin Hindistanın xarici işlər naziri ilə görüşü Azərbaycan diplomatiyasının çoxşaxəli tərəfdaşlıq xətti çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.ə: “Görüşün əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, tərəflər münasibətlərin mövcud vəziyyətini müzakirə etməklə yanaşı, siyasi təmasların genişləndirilməsi, iqtisadi əlaqələrin inkişafı və yeni əməkdaşlıq sahələrinin müəyyənləşdirilməsi məsələlərinə də diqqət yetiriblər. İndi əsas vəzifə bu siyasi dialoqu konkret iqtisadi nəticələrə, texnoloji layihələrə və davamlı institusional əlaqələrə çevirməkdir. Azərbaycan üçün Hindistanla münasibətlərin inkişafı yeni bazarlara çıxış və iqtisadi tərəfdaşların şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Hindistan üçün isə Azərbaycan regional əməkdaşlıq, nəqliyyat əlaqələri və Cənubi Qafqazla iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsi istiqamətində perspektivli tərəfdaşdır. Qarşılıqlı maraqların düzgün uzlaşdırılması və müntəzəm siyasi dialoqun davam etdirilməsi Bakı ilə Yeni Dehli arasında münasibətlərin daha praqmatik, çoxşaxəli və uzunmüddətli əsaslar üzərində inkişafına zəmin yarada bilər”.

Röya İsrafilova