(Azman şairimiz Tapdıq Əlibəylinin 65 illiyinə ithaf olunur)

Şeir halal olan sehrdir.
Mövlana

I hissə
Göy üzünün dirəksizliyində
bir söz dayanır -
səssiz.
amma kainat qədər ağır...
O söz
bir şairin nəfəsindən doğulub,
bir xalqın yaddaşından keçib,
bir Tanrı işığı kimi
insanın içində yanır.
Tapdıq deyirlər adına -
amma o, tapılmış deyil,
o, hələ ki, tapılanların sonuncusudur,
itirilmiş həqiqətlərin
yenidən dirilən səsi kimi.
Bir vaxtlar
torpağın altına basdırılmış haraylar
onun misralarında cücərdi.
Sükutun kökləri çatladı,
söz suya döndü,
daş ürəklərə axdı.
O yazanda
kağız ağ olmur -
bir az torpaq olur,
bir az qan,
bir az dua.
Qələmim
adi alət deyil,
bir körpüdür:
yerlə göy arasında,
insanla insanlıq arasında,
Tanrı ilə unutqanlıq arasında.
...
Onun şeirlərində
külək danışır -
amma bu külək
payızdan gəlmir,
şəhid nəfəsindən doğur.
Onun sözündə
od var -
amma bu od
yanmaq üçün deyil,
ayıltmaq üçündür.
Deyirlər, şeir yazır...
Yox -
o, yaddaşı oyadır,
o, ruhun pasını silir,
o, insanın içində gizlənmiş
ilahi toxumu suvarır.
...
Bir gün
insan özünü unutdu -
adını, kökünü,
ilk səcdəsini...
O zaman
Tapdıq bir misra yazdı:
və o misra
min minbərdən daha uca səsləndi,
min kitabdan daha dərin oldu,
min qılıncdan daha kəsərli çıxdı.
Çünki o bilirdi -
şeir bəzək deyil,
şeir silahdır.
Amma qan tökməz,
ruhu dirildər.
...
Onun içində bir uşaq var -
hələ də ilk çiçəyin qoxusunu
Tanrı möcüzəsi kimi duyan.
Onun içində bir qoca var -
zamanın bütün ağrılarını
susaraq danışan.
Onun içində bir savaş var -
nəfs ilə nur arasında.
O, hər dəfə
işığı seçir -
çünki bilir:
qaranlıq yalnız işığın yoxluğudur.
Onun yaratdıqları
bir aynadır -
amma hər kəs özünü görmür orda.
Bəziləri
yalnız kölgəsini görür,
bəziləri
itirdiyi ruhunu,
bəziləri isə
hələ doğulmamış vicdanını...
...
O, qələbəni yazanda
yalnız zəfəri yox,
zəfərin arxasındakı səssiz göz yaşlarını da yazdı.
44 gün -
zaman deyil,
bir millətin yenidən doğuluş sancısı idi.
Tapdıq isə
o sancının səsini
misraya çevirdi -
elə ki, tarix
onu susdura bilmədi.
...
Bir gün
bütün sözlər susacaq -
kitablar toza dönəcək,
əlifbalar unudulacaq...
Amma
haqqdan doğulan söz
ölməz.
Çünki o,
kağızda yox,
ruhlarda yazılır.
...
Tapdıq Əlibəyli -
bir ad deyil.
bir haldır.
Bir ruhun
özünü tanıma anıdır.
Bir insanın
öz içində Tanrını tapmasıdır.
Biz
onun şeirlərini oxuyanda
əslində
özümüzü oxuyuruq -
unudulmuş tərəfimizi,
susdurulmuş həqiqətimizi,
itirdiyimiz ucalığımızı...
...
Ey şair!
Sənin sözün
zamanın alnına yazılmış
gizli ayə kimidir -
oxuyan anlayar,
anlayan dəyişər,
dəyişən isə
yenidən doğular...
...
Qoy ömrün
bir ağac kimi uzansın -
kökləri keçmişdə,
budaqları gələcəkdə,
meyvələri isə
insan qəlbində bitsin.
Çünki sən
söz yazmırsan -
sən insanı yenidən yaradırsan.

II hissə
Bir kənd var -
xəritələrdə adı kiçik yazılan,
amma yaddaşda
böyük hərflərlə yaşayan -
Bürzünbül...
Orda külək
sadəcə əsmir.
nəsillərin pıçıltısını daşıyır.
Orda torpaq
sadəcə doğmur,
adamın ruhuna kök salır.
O torpaqdan
bir şair boylanır -
sözün sinəsində döyünən
ürək kimi...
...
Onun uşaqlığı
daşların yaddaşına yazılıb,
bulaqların dilində əzbərdir.
Ayna bulaqlar
yalnız su deyil -
özünü görmək istəyən ruhların
ilk güzgüsüdür.
Çeşmələr
daşlardan qaynayıb-daşanda
əslində
susqun qəlblərin səsini açır.
Qayalar isə -
dilsiz görünən
ən qədim danışanlardır...
Tapdıq
bu dili anlayanlardandır.
...
O, çiçəyi sadəcə çiçək kimi görmədi,
onu bir sirr kimi oxudu.
Yarpızın qoxusunda
ana nəfəsini duydu,
gicitkənin acılığında
həyatın sərtliyini,
böyürtkənin dadında
uşaqlığın şirin kədərini...
Hər bitki
onun üçün bir söz idi,
hər söz
bir həyat...
...
Bürzünbül -
onun üçün kənd deyil,
bir başlanğıcdır.
Orda insan
qapını kilidləməz -
çünki qəlblər açıqdır.
Orda itlər belə
qonağa hürməz -
çünki yadlıq anlayışı yoxdur.
Orda əmanət
sadəcə verilən əşya deyil -
vicdanın sınağıdır.
...
Bu elin adamları
daş kimi sərt deyil -
daş kimi möhkəmdir.
Qaya kimi uca deyil -
qaya kimi dözümlüdür.
Onların baxışında
min ilin yorğunluğu,
min ilin ləyaqəti var.
Tapdıq isə
bu baxışların şairidir...
...
Bir məktəb var -
divarları kərpicdən,
amma ruhu əxlaqdan tikilmiş.
Hamarkənd...
Orda dərs
yalnız kitabdan keçməzdi,
insandan keçərdi.
Bir müəllim var idi -
vaxtın içində yaşayan,
amma zamandan böyük -
tələbkarlığı ilə sərt,
qayğısı ilə ata kimi...
O məktəb
şairin yalnız yaddaşına yox,
taleyinə yazıldı.
Tapdıq
orada yalnız oxumadı -
orada formalaşdı.
Sözün nə olduğunu,
susmağın nə demək olduğunu,
insan qalmağın
ən çətin sənət olduğunu
orada öyrəndi.
...
Bəziləri söz yazır -
özünü gizlətmək üçün.
Bəziləri söz yazır -
özünü göstərmək üçün.
Tapdıq isə söz yazır
özünü təsdiqləmək üçün yox -
özünü doğrultmaq üçün.
Çünki o bilir:
şəxsiyyət
yazılanla yox,
yaşananla ölçülür.
Onun şeirlərində
yalanın kölgəsi yoxdur.
Çünki o,
sözə girəndə
özünü də gətirir ora.
Sözlə həyat arasında
uçurum qoymur.
Onun misraları
ayaq izlərinə bənzəyir -
getdiyi yolu göstərir.
...
Bir səfər vardı -
yollar uzanırdı,
amma söhbətlər
daha uzaqlara gedirdi.
İnsan
yolda tanınır deyirlər -
çünki yol
maskaları çıxarır.
O yol
bir şairi daha da açdı -
sözün arxasındakı insanı göstərdi.
Sakit,
amma dərin...
Sadə,
amma uca...
...
Onun daxilində
meşə danışır -
sükutla.
Çəmən danışır -
rənglərlə.
Çiçəklər danışır -
qoxularla.
O isə
bunları sözə çevirir -
amma sözlər
yenə də çatmır...
Çünki bəzi həqiqətlər
yalnız hiss olunur,
yazılmır.
...
Tapdıq Əlibəyli -
sözə aşiq deyil,
sözün məsuliyyətinə aşiqdir.
O, ədəbiyyatı
şöhrət üçün yox,
həqiqət üçün seçib.
O, bilir:
ədəbsiz söz
ədəbiyyat deyil -
səs-küydür.
Onun poeziyası
bir çıraqdır -
özünü yandıraraq
başqasına işıq verən.
Onun ömrü
bir yol kimidir -
getdikcə uzanan,
getdikcə dərinləşən...
İndi
zaman bir dairə çəkir -
65 ilin astanasında.
Bu, son deyil -
bir dayanacaqdır.
Bir nəfəs dərmək,
bir geriyə baxmaq,
bir də
irəli daha inamla getmək üçün...
...
Ey şair!
Sənin ömrün
təbiət kimi saf qalsın,
sənin sözün
bulaq kimi duru axsın,
sənin ruhun
həmişə o kənddə -
ilk misranın doğulduğu yerdə
yaşasın...
Çünki sən
yalnız şeir yazmırsan -
bir insan obrazı yaradırsan.
O obraz
sənin özünsən -
bütöv,
təmiz,
zamana sığmayan...

III hissə - Təbrizin nəfəsi
Bir şəhər var -
tarixin alnında döyünən nəbz kimi,
zamanın sinəsində yanan köz kimi -
Təbriz...
Onun küçələri
sadəcə daş deyil -
addım-addım yaddaşdır.
Onun divarları
sükutdan hörülməyib -
qiyamdan tikilib.
Hər daşın altından
bir səs gəlir:
- azadlıq...
Bu səs
küləklə gəlmir,
bu səs
insanın içindən qalxır.
Bir xalqın
susdurulmuş harayının
yenidən doğuluşudur bu.
...
Araz çayı axır -
amma su kimi yox.
talelər kimi bölünərək...
Bir sahildə nisgil,
bir sahildə ümid,
amma hər iki sahildə
eyni ürək döyünür.
Araz
ayırmır əslində -
sadəcə
insanlara bölünmənin
nə qədər süni olduğunu xatırladır.
...
Tapdıq
o çayın sahilində dayanıb
öz içini dinlədi.
Onun səsi
dalğalara qarışdı,
dalğalar isə
Təbrizə tərəf axdı.
Sanki söz
suya çevrildi -
su isə
sərhəd tanımadı...
...
Bir dağ var -
Səhənd dağı -
sükutun zirvəsində dayanıb,
amma o sükut
min ildən danışır.
Onun başı buludlara dəyir,
amma kökü
xalqın yaddaşına bağlanıb.
Səhənd
yalnız dağ deyil -
dirənişdir.
...
Bir rəng var -
Surxab dağıın al qırmızısı...
O rəng
sadəcə torpağın rəngi deyil,
o rəng
tarixin qan yaddaşıdır.
Hər zərrəsində
bir mübarizə yatır,
hər kölgəsində
bir şəhid nəfəsi var.
Təbriz
ocaqdır -
amma bu ocaq
odunla yanmır.
Bu ocaq
məsləklə alışır,
inamla böyüyür,
ədalət arzusu ilə sönməz olur.
Onun alovu
gözlə görünmür -
amma ruhu isidir.
Bir vaxt
zaman bu şəhərin üstündən keçmədi -
onun içindən keçdi.
Səfəvilərin nəfəsi,
Atabəylərin kölgəsi,
Qaraqoyunluların nal səsi
hələ də küçələrdə dolaşır...
Tarix burada
keçmiş deyil -
indiki zamandır.
...
Bu gün
yenə bir səs qalxır -
sosial medianın ekranından,
universitet auditoriyalarından,
dar küçələrin kölgəsindən...
Bu səs
qorxunun divarlarını aşır.
Çünki qorxu
bir dəfə qırıldısa,
artıq əsarət yaşaya bilməz.
Təbrizli gənc
əlində telefon,
ürəyində qiyam -
dünyaya səslənir:
- biz varıq!
Bu “varlıq”
sadəcə mövcudluq deyil -
haqqın təsdiqidir.
Azadlıq
burada şüar deyil -
taleyin özüdür.
O,
çörək kimi bölünməz,
su kimi satılmaz,
söz kimi susdurulmaz.
...
Tapdıq
bu şəhəri yazanda
sadəcə bir məkandan danışmır -
o, bir ruhu yazır,
bir kimliyi,
bir əzəliyi...
Təbriz -
şəhərlər içində
təkcə şəhər deyil.
O,
bir qürur tacıdır,
bir yaddaş kitabıdır,
bir üsyan ayəsidir.
Bir gün
tarix yenidən yazılacaq -
amma bu dəfə
qaliblər yox,
haqq yazacaq onu.
O zaman
Təbrizin adı
azadlığın sinonimi olacaq.
...
Arazın o tayından
bir baxış gələcək -
Bakıdan...
Bu baxış
sərhədi keçəcək,
çünki baxışın
pasportu olmur.
İki sahil
iki taleyin yox,
bir millətin iki nəfəsidir.
Bir nəfəs
digərsiz yaşaya bilməz.
Ey Təbriz!
Sənin sükutun belə
qiyamdır.
Sənin göz yaşın belə
ümiddir.
Sənin yaraların belə
gələcəyin xəritəsidir.
...
Sən -
yanmağa davam et,
amma külə dönmə.
Çünki sənin odun
yandırmaq üçün yox,
işıq olmaq üçündür...
...
Tapdığın sözü
sənin səsinə qarışıb artıq -
bir şairin qələmindən çıxan misra
bir şəhərin taleyinə çevrilib.
Bu tale
susmayacaq...
çünki azadlıq
artıq oyanıb.

IV hissə - Sözün meracı
Bir yol var -
nə xəritəsi çəkilib,
nə sərhədi var.
O yol
sözün içindən keçir,
ruhların dərinliyinə enir,
yalnız seçilmişlər
o yolu görə bilir...
Tapdıq
o yolun yolçusudur.
Onun qələmi
sadəcə yazmır -
o, merac edir.
Hər misra
bir pillədir,
hər söz
bir ucalıq...
O ucalıqda
söz artıq söz deyil -
nur olur.
O, sözə toxunanda
əlifbalar dəyişir,
hərflər nəfəs alır,
səslər canlanır.
Sanki dil
yenidən doğulur
onun misralarında.
...
Onun poeziyası
bir dəryadır -
sahili görünməz,
dibi ölçülməz.
O isə
qəvvas kimi
bu sonsuzluğa baş vurur -
hər dəfə
bir inci tapır:
bəzən bir kədər,
bəzən bir sevinc,
bəzən də
insanın özündən gizlətdiyi həqiqət...
Onun sözündə
qopuz səslənir -
amma bu səs
keçmişdən gəlmir,
əbədiyyətdən gəlir.
Qılınc da var o səsdə -
amma qan üçün yox,
haqq üçün çəkilir.
...
Bir ulus var
onun damarlarında -
adını tarix yazıb.
ruhunu dastanlar qoruyub.
O ulus
sözlə yaşayır,
sözlə dirilir,
sözlə əbədiləşir.
Tapdıq isə
o sözün keşiyində duran
bir yolçudur.
Onun misralarında
ana laylası var -
beşiyin üstündə yellənən
bir nur kimi...
O layla
sadəcə səs deyil -
bir xalqın
gələcəyə yazdığı dua kimidir.
O bilir:
söz doğulanda
məsuliyyət də doğulur.
Hər yazılan misra
bir vicdan imtahanıdır.
O,
bu imtahandan
qaçmır -
çünki onun üçün söz
oyun deyil,
anddır.
...
Onun yaradıcılığı
kitabların adında yox -
zamanın yaddaşında yaşayır.
“Haqqa dayaq...” deyəndə
sanki göylər açılır.
“Torpağın səsi” deyəndə
yerin nəbzi duyulur.
“Zaman keçər...” deyəndə
insan öz faniliyini anlayır.
“Sözün dan yeri”ndə isə
bir millətin sabahı doğulur...
...
Onun qələmində
Qarabağ
sadəcə torpaq deyil -
bir yara idi…
bir dua,
bir qayıdışdır.
Şəhid qanı
onun misralarında
sadəcə xatirə deyil -
əbədiyyət möhürüdür.
O, yazanda
duman çəkilir,
çən açılır,
bir həqiqət görünür:
- Vətən
qanla yazılan bir kitabdır.
“44 gün” -
zaman ölçüsü deyil,
bir xalqın
yenidən doğulmasıdır.
Tapdıq isə
o doğuluşun
şair şahididir.
Onun sözləri
döyüş meydanından gələn
səssiz raport kimidir -
qələbənin
ruhi salnaməsi...
...
İndi isə
zaman sanki dayanıb bir anlıq -
65 ilin astanasında.
Bu yaş
qocalıq deyil -
yetişmədir.
Bu yaş
sönmək deyil -
daha gur yanmaqdır.
...
Ey şair!
Sənin ömrün
bir kitab kimi oxundu,
amma hələ bitməyib.
Hələ yazılacaq misralar var,
hələ deyilməmiş sözlər,
hələ açılmamış sirlər...
Sənin sözün
artıq sənə aid deyil -
o, xalqındır.
Sənin adın
artıq təkcə bir insan deyil -
bir yolun adıdır.
Qoy illər
sənin üzərində yox,
sənin sözündə qocalsın.
Qoy zaman
səni yox.
sən zamanı keçəsən.
Çünki sən
sadəcə şair deyilsən -
sən sözün ucalığında
özünü təsdiqləyən
bir həqiqətsən..

V hissə - Sözün odu, ömrün şamı...
Bir tarix var -
saatla ölçülməyən,
illərlə bitməyən...
1 iyul -
sadəcə təqvim deyil,
bir ömrün
sözə çevrildiyi gündür.
65 il -
zamanın rəqəmi yox,
ruhun yetişmə çağıdır.
Tapdıq -
sözün pərvanəsi kimi
yanmağı seçənlərdən oldu.
O, odu sevmədi -
od oldu.
O, sözü yazmadı -
sözə çevrildi.
...
Bir alov var idi -
“ulu söz” deyirdilər ona.
O alov
qəlbinə düşəndə
geri dönüş olmadı.
Çünki bu yanğı
yandırmaq üçün yox,
işıq olmaq üçündü.
Şair ürəyi -
bir zindan kimi açıldı,
o zindanda
əsir qalan söz olmadı -
azadlıq tapdı.
Hər misra
bir qapı qırdı,
hər fikir
bir divar aşdı.
...
Bəzən həyat
üstünə gələndə,
yollar daralanda,
ümidlər sarsılanda -
o tək qalmadı.
Bir əl tutdu onu -
görünməz,
amma əbədi:
- Söz.
...
Söz
onun üçün
sadəcə vasitə deyil -
qurtuluş idi.
Büdrəyəndə
dayaq,
yıxılanda
dayanacaq,
susanda
danışan oldu.
Onun üçün şeir
kağız üzərində cızıq deyil -
dua idi.
Hər misra
bir yalvarış,
bir ümid,
bir səcdə kimi
qalxdı göylərə.
O, bilirdi -
sözün içində Tanrı var.
Amma bu Tanrı
yalnız saf qəlbdə görünür.
Yalanla yazılan misra
küllə çevrilər,
həqiqətlə yazılan isə
əbədiyyətə dönər.
Onun sözündə od var -
amma bu od
yanğı həzzidir.
Yandırır,
amma kül etmir.
Ağrıdır,
amma sağaldır.
...
Bir şam var -
gecə boyu yanan.
Əridikcə azalır.
amma işığı artır.
Tapdıqın ömrü
o şama bənzəyir -
özünü azaldaraq
başqasına yol göstərən.
O, sözün qarşısında
məsuliyyət daşıyır.
Çünki bilir:
söz oyuncaq deyil,
yazılan hər fikir
bir taleyə çevrilə bilər.
Saxta sözlərdən uzaq durdu,
çünki saxta söz
ruhsuz bədəndir.
O, sözün qatına endi -
dərinliyə...
Orda
nə pafos vardı,
nə yalan -
yalnız həqiqət.
...
Onun poeziyasında
üç yol kəsişir:
Söz -
bir ucalıq yolu.
Cəmiyyət -
bir imtahan yolu.
Yurd -
bir kök yolu....
Bu yolların hər biri
onu bir az daha
özünə yaxınlaşdırdı.
Bürzünbül -
onun başlanğıcı idi.
O kənddə
torpaq sadəcə yer deyil -
yaddaşdır.
Orda
ağaclar da darıxır,
bulaqlar da xatırlayır.
Bir ev vardı -
uşaqlıq kimi isti,
ana nəfəsi kimi doğma...
İndi o ev
xatirəyə dönüb.
Amma xatirə
yox olmur -
ruhun içində yaşayır.
...
Tut ağacı
budanıb bəlkə,
amma kökü hələ dərindədir.
İnsan da elədir -
kökünü itirməyən
heç vaxt itmir.
Tapdıq
o kökün şairidir.
Torpaq onun damarında axır,
yurd onun nəfəsində yaşayır.
Onun misralarında
dağlar danışır,
bulaqlar oxuyur,
külək pıçıldayır.
Təbiət
onun şeirində
sadəcə təsvir deyil -
ruh yoldaşıdır.
Amma zaman
hər şeyi saxlamır.
Dəyərlər bəzən itir,
insan dəyişir,
həqiqət bəzən kölgəyə çəkilir...
Bu isə
şairi susdurmur -
əksinə, daha da danışdırır.
O yazır -
çünki susmaq
xəyanət olardı.
O yazır -
çünki söz
onun nəfəsidir.
İndi isə
bir ömrün zirvəsində dayanıb -
amma bu zirvə
son deyil.
Bu,
yeni yolların başlanğıcıdır.
...
Ey şair!
Sənin sözün
zamanın sınağından keçdi.
Sənin adın
sözün içində yaşadı.
Qoy bundan sonra da
sənin misraların
qəlblərə işıq salıb
ruhları oyatsın.
Qoy sözün
səni deyil,
sən sözü ucaldasan.
Çünki sən
söz yazan deyil -
sözün özü olan
bir ömürsən...

VI hissə - Sözün möhürü, yaddaşın səsi
Söz -
bir səs deyil yalnız,
bir nəfəs də deyil...
Söz -
insanın içində gizlənmiş
əbədiyyətin açarıdır.
Kim o açarı tapa bildi -
özünü tapdı.
Tapdıq
o qapını açanlardandır...
Onun poeziyası
bir aynadır -
amma bu aynada
sifət yox,
mahiyyət görünür.
Baxan
özünü görmür yalnız,
özündən qaçdığını da görür.
Onun sözündə
bir siqlət var -
misra yüngül görünür,
amma altında
bir dünya yatır.
Söz
onun əlində
daş kimi ağır.
bulaq kimi safdır.
...
O. bilir ki,
sözün yeri var.
Yersiz söz -
boş səsdir.
Yerini tapan söz isə
taleyə çevrilir.
Onun misraları
bəzən sübh kimi açılır -
yavaş-yavaş,
işıqla...
Bəzən də
şimşək kimi çaxır -
birdən,
amma yadda qalan...
...
Bir poeziya var -
oxuyursan, keçib gedir.
Bir poeziya da var -
oxuyursan,
səni saxlayır.
Tapdığın sözü
saxlayan sözdür.
Çünki o,
səni oxuyur
sən onu oxuyanda...
...
Onun şeirlərində
yol var -
özündən -özünə gedən.
Bu yol
uzun görünür,
amma bir addımdır -
özünə doğru atılan
ən çətin addım...
Tapdıq
o addımı atdı.
Özünü bölmədi,
özünü topladı.
Yer ilə göy arasında
itmədi -
öz mərkəzini tapdı.
Onun poeziyası
təsvir deyil -
təfəkkürdür.
O, dünyanı
sadəcə göstərmir,
anladır və deyir:
- Bax, bu əyridir...
- bax, bu düzdür...
Seçim isə
sənindir.
...
Dünya onun üçün
sadə bir məkan deyil -
bir sınaqdır.
Hər kəs
öz payını alır bu sınaqdan:
biri haqqı seçir,
biri yalanı...
O isə
haqqın tərəfində dayanır -
çünki söz
orada daha işıqlıdır.
Bəzən
dünya bir ud kimi köklənir -
qəm üstə...
Amma o udun
səsini dəyişmək üçün
bir şair lazımdır.
Tapdıq
o səsi dəyişənlərdəndir.
Onun sözündə
bir tarix yatır -
qanlı.
acı,
amma unudulmaz...
20 yanvarın gecəsi
onun misralarında
yenidən açılır -
güllə səsləri
sözə çevrilir,
qan
yaddaşa yazılır...
...
Xocalının harayı
onun qələmində
yalnız ağrı deyil -
ittihamdır.
Susmayan,
bağışlamayan,
unutmayan bir ittiham...
Şəhid -
onun üçün ölüm deyil.
Şəhid -
bir zirvədir,
bir nurdur,
bir ucalıqdır.
Onun sözündə
şəhidlər yaşayır -
çünki söz
ölməyə qoymur onları...
...
Bir savaş vardı -
torpaq uğrunda,
şərəf uğrunda,
Vətən uğrunda...
44 gün -
bir ömrə sığmayan tarix.
Tapdıq isə
o tarixi
misraya sığdırdı.
Qələbə
onun sözündə
sadəcə sevinc deyil -
ədalətin qayıdışıdır.
O qayıdış
qanla yazıldı,
amma sözlə əbədiləşdi.
...
Onun poeziyasında
Vətən -
sadəcə torpaq deyil.
Vətən -
bir ruhdur,
bir anddır,
bir məsuliyyətdir.
O, çağırır -
səssiz,
amma güclü:
- qalx!
- unutma!
- qorxuya boyun əymə!
Çünki bilir:
millət
yalnız xatırlayan zaman yaşayır.
Unudan millət itir.
...
Onun sözündə
bir çağırış var -
“olum ya ölüm” çağırışı.
Bu çağırış
qılınc deyil,
qəlb üçündür.
İndi isə
bir dövr tamamlanır -
amma bir ömür yox.
65 il
bir başlanğıcdır
daha dərin sözə,
daha uca fikrə...
Ey şair!
Sənin sözün
artıq zamanın yaddaşına köçüb.
Sənin yolun
artıq başqalarına istiqamətdir.
Qoy sənin misraların
yenə də haqqın tərəfində dayansın.
Qoy sənin sözün
yenə də insanı
özünə qaytarsın.
Çünki sən
söz yazmırsan -
sən
yaddaş yaradırsan..

VII hissə - Könül adamı
Bəzən
bir şairi tanımaq üçün
yazdıqları kifayət etmir -
onun susduqlarını da dinləmək gərək...
Tapdıq -
sözün içində danışan,
sükutun içində görünən adamdır.
Onun daxili dünyası
bir bağ kimidir -
hər küncündə ayrı bir duyğu bitir.
Bir tərəfdə sevinc çiçəkləyir,
bir tərəfdə kədər kölgələnir,
amma hamısı
eyni kökdən qidalanır -
insanlıqdan...
O, həssasdır -
küləyin səsini də eşidər.
O, duyğusaldır -
bir baxışdan bir dünya oxuyar.
Amma zəif deyil -
çünki duyğu
zəiflik yox,
dərinlikdir.
O, güclü görünmək istəmir -
güclü olmağı seçir.
Çünki bilir ki,
səssiz güc
ən böyük qüvvədir.
Hər deyilənə inanmır -
çünki onun həqiqəti
sözlə yox,
görülənlə ölçülür.
Gözlə qulağın arasında
bir süzgəc qurub -
yalanı keçirir,
həqiqəti saxlayır...
Onun ürəyi
geniş bir ev kimidir -
qapısı açıq,
ocağı isti,
içində yer bol...
Dost gələndə
sevinc artır,
qonaq gələndə
ruhu işıqlanır.
...
O, təbrik etməyi unutmur-
çünki unudulmağın nə olduğunu bilir.
Bir mesaj yazır.
bir söz deyir-
amma o söz
bəzən bir ömrü isidir.
Bayramlar
onun üçün sadəcə tarix deyil -
insanlara könül ziyarəti fürsətidir.
Ad günləri
sadəcə yaş deyil -
dostluğun yenilənməsidir.
O, yol adamıdır -
səfərləri sevir.
Çünki hər yol
bir insan deməkdir,
hər kənd
bir yaddaş,
hər görüş
bir hekayə...
Azərbaycanın hər guşəsində
onun izi var -
bir çay süfrəsində,
bir dağ yolunda,
bir kənd evində...
O, qonaq kimi getmir -
öz adamı kimi qalır.
Bürzünbül -
onun başlanğıcıdır yenə də.
Orda doğulan
sadəcə bir uşaq deyildi -
bir ruh idi,
bir söz idi,
bir taleyin ilk misrası idi.
Atası Abış kişinin ocağında,
0nu dünyaya gətirən
Göyçək ananın arzularında
yandırılan çıraq
indi misralarda yanır...
...
“Tapdıq” dedilər ona -
tapılan.
kəşf olunan...
Amma o,
özünü tapmaq üçün
bir ömür yol getdi.
Onu tanıyanlar deyir:
- bu adamın qəlbi təmizdir.
Onu oxuyanlar deyir:
- bu adamın sözü dürüstdür.
Bu iki həqiqət
birləşəndə
şəxsiyyət yaranır.
Bir dost danışır onun haqqında—
səmimi,
istiqanlı,
təvazökar...
Kitabını verəndə belə
özünü yox.
sözü önə çəkən...
Çünki o bilir:
şair böyüməz,
söz böyüyər.
Onun baxışında
bir vətən sevgisi var.
Bu sevgi
şüar deyil -
qan kimidir,
damarda axır.
Əsgəri sevmək
onun üçün söz deyil -
borcdur.
Dövləti sevmək
onun üçün seçim deyil -
vicdandır.
Onun görkəmi
köhnə kişilərin izini daşıyır -
lopa bığlar,
dik duruş,
ağır baxış...
Amma bu zahirin içində
yumşaq bir ürək var -
çiçəyə toxunan,
uşağa gülümsəyən...
Türkcülük
onun üçün məfkurə deyil -
yaşam tərzidir.
O, bu dəyərləri
sözlə yox,
özü ilə yaşadır.
...
Mükafatlar aldı -
amma onlara dayanmadı.
Ad qazandı -
amma ada sığınmadı.
Çünki onun üçün
ən böyük dəyər
insan qalmaqdır.
İndi
bir ömür
sözə çevrilib -
bir insan
poemaya dönüb.
...
Ey könül adamı!
Sənin səmimiyyətin
sözündən əvvəl gəlir.
Sənin dostluğun
misralarından uzun yaşayır.
Qoy ürəyinin o geniş qapısı
həmişə açıq qalsın.
Qoy sözün
yenə də insanlara yol tapsın.
Çünki sən
yalnız şair deyilsən -
sən
insanlığın içində
itirilməyən
bir insan¬sən...

VIII hissə - Sözün rəngi
Ağ -
sadəcə rəng deyil...
Sükutun içində doğulan
ən saf səsdir.
Gecənin bağrından süzülən
ilk işıqdır.
Bir niyyətin
ləkəsiz başlanğıcıdır -
Tanrı nəfəsi kimi.
Tapdıqın sözündə
ağlıq yaşayır.
Misraları
qar kimi səssiz düşür qəlbə,
amma altında
min qat mənanın istiliyi var.
Ağ -
onda paklıqdır,
düzlükdür,
sözün içində gizlənmiş
haqqın üzüdür.
Onun cığırı
ağappaq bir yoldur -
ayaq izləri
yalanla ləkələnməyən,
dönüşləri
şübhə ilə qaralanmayan...
Bu yol
bəzən sərtdir,
bəzən çətin,
amma həmişə
aydınlığa çıxır.
O yolun yolçusu
kölgə ilə barışmaz.
Çünki bilir:
kölgə
işığın yoxluğudur.
İşıq isə
onun içindədir -
söz kimi,
ruh kimi,
inam kimi...
Tapdıq
o işığı daşıyır.
Hər misra
bir çıraqdır əlində,
hər fikir
bir sabahın səsi.
Onun sözündə
çirk yoxdur -
çünki o,
sözü yuyub yazır,
duyğudan keçirib deyir.
Ağappaq saxlayır
hər kəlməni -
sanki ürəyində
bir bulaq axır.
Bu bulaq
dağlardan gəlmir yalnız,
insanın içindən gəlir.
Orda
nə yalan var,
nə saxta təbəssüm -
yalnız
saf bir baxış,
təmiz bir niyyət...
Onun yaratdıqları
harmoniyadır -
sözlə duyğunun,
fikirlə inamın,
keçmişlə gələcəyin
bir ahəngdə qovuşması.
Ağ yol -
onun taleyidir.
Bu yol
nə şöhrət üçündür,
nə də alqış üçün -
bu yol
özünə doğru gedən
ən çətin səfərdir.
O, bu yolda
özünü itirmədi -
özünü tapdı.
Köklərinə bağlandı,
göylərə boylandı,
amma həmişə
insan olaraq qaldı.
Bir ömür
ağappaq yazıldı -
sözlə,
əməllə,
sədaqətlə...
...
İndi
bu yol
başqalarına görünür -
bir işıq xətti kimi,
bir istiqamət kimi,
bir ümid kimi...
Ey ağ yolun yolçusu!
Sənin sözün
zamanın üzünü yuyur.
Sənin misran
qaranlığa düşən
ilk işıq kimidir.
Qoy bu yol
heç vaxt qaralmasın.
Qoy sözün, üzün
həmişə ağ qalsın -
saf.
şəffaf,
əbədi...
Çünki sən
yalnız bu yolun yolçusu deyilsən -
sən
o yolun özüsən...

Ədalət Nəbi Qarabulud,
şair-pulisist, jurnalist
21.3.2026. Bakı.