Son aylar İranda baş verən etiraz aksiyaları beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Dinc nümayişçilərə qarşı zorakılıqların geniş miqyas alması, minlərlə insanın həyatına təhlükə yaratması və insan hüquqlarının sistematik şəkildə pozulması ölkənin beynəlxalq imicinə ağır zərbə vurub. Bu fonunda, BMT İnsan Hüquqları Şurası İran hökumətinin addımlarını ciddi şəkildə tənqid edir və ölkəyə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirir.

Belə ki, İranın yüksək səviyyəli diplomatlarından olan Abbas Əraqçinin BMT-də insan hüquqları ilə bağlı çıxışına məhdudiyyət qoyulması qərara alınıb. Bu qərar yalnız formal tədbir kimi qiymətləndirilmir, eyni zamanda beynəlxalq hüquq və insan haqları standartlarının qorunması baxımından ciddi siqnaldır. Ekspertlər bildirirlər ki, İran hökumətinin daxili siyasətində baş verən zorakılıqlar beynəlxalq platformalarda etimadsızlıq yaradır və ölkənin diplomatik nüfuzunu zəiflədir.

“Əraqçinin çıxışına qadağa”

Politoloq Oqtay Qasımov “Xalq Cəbhəsi”nə açıqlamasında bildirib ki, Abbas Əraqçinin BMT-də insan hüquqları ilə bağlı çıxışına məhdudiyyət qoyulması İranda son dövrlər baş verən hadisələrlə birbaşa əlaqəlidir.

Oqtay Qasımov vurğulayıb ki, İran uzun illərdir dünyada insan hüquqlarının ən çox pozulduğu ölkələr sırasında ön yerlərdən birini tutur: “Son dövrlər ölkədə baş verən etiraz aksiyaları zamanı dinc vətəndaşların qətlə yetirilməsi, repressiyaların artması və zorakılıqların geniş miqyas alması İranın beynəlxalq imicini daha da zədələyib.

Beynəlxalq ictimaiyyət İranda baş verən hadisələri yaxından izləyir və ölkənin insan hüquqları ilə bağlı çıxışlarına qarşı etirazlar kəskin artıb. Bu səbəbdən BMT-də Abbas Əraqçinin çıxışına məhdudiyyət qoyulması qərara alındı”.

Politoloq bildirib ki, bu tip məhdudiyyətlər beynəlxalq təşkilatların səlahiyyətinə daxildir və qanun çərçivəsindədir: “Beynəlxalq qurumlar siyasi və hüquqi qərarlar əsasında hərəkət edir. Qəbul edilən məhdudiyyətlər isə İranın beynəlxalq səviyyədə formalaşmış neqativ imici ilə bağlıdır. Etiraz aksiyalarının zorakılıqla yatırılması, minlərlə insanın qətlə yetirilməsi və ölkədə insan hüquqlarının sistematik şəkildə pozulması bu qərarların əsas səbəblərindən biridir. Bu, İrana qarşı şəxsi hücum deyil, ölkənin beynəlxalq hüquq və insan haqları standartlarına əməl etməməsi ilə əlaqədardır. İranın BMT və digər beynəlxalq platformalarda etibarlılığını bərpa edə bilməsi üçün daxili islahatlar aparması vacibdir. İran hökuməti həm hüquqi, həm də inzibati tədbirlər görərək insan hüquqları sahəsində ciddi addımlar atmalıdır. Əks halda, ölkənin diplomatik nüfuzu və beynəlxalq əlaqələri uzun müddət mənfi təsirlərlə üzləşəcək”.

Politoloq əlavə edib ki, bu qərar həm də beynəlxalq ictimaiyyət üçün mesajdır: “Beynəlxalq təşkilatlar zorakılıq və insan haqları pozuntularına göz yummayacaqlarını açıq şəkildə göstərir. İranın BMT-də çıxışına məhdudiyyət qoyulması digər ölkələr üçün də ciddi xəbərdarlıq xarakteri daşıyır və eyni zamanda insan hüquqlarının qorunması üçün standartların tətbiq olunduğunu göstərir”.

“BMT İrana etimad etmir”

Politoloq Şakir Ağayev diqqətə çatdırıb ki, BMT İnsan Hüquqları Şurası İranda keçirilən etiraz aksiyaları zamanı iştirakçılara qarşı tətbiq edilən zorakı hərəkətləri açıq şəkildə insan hüquqlarının ciddi və fundamental pozuntusu kimi qiymətləndirir: “Şura bu addımların yalnız daxili siyasət məsələsi olmadığını, həm də beynəlxalq hüquq və insan haqları standartlarına birbaşa zidd olduğunu vurğulayır. İran rəsmilərinin, o cümlədən Abbas Əraqçinin mövqeyi artıq Şura tərəfindən qəbul edilmir. Bu isə beynəlxalq ictimaiyyətin İrana olan etimadsızlığının açıq göstəricisidir.

BMT üçün İran hökumətinin rəsmi açıqlamaları artıq ciddi maraq doğurmur. Nümayişçilərə qarşı həyata keçirilən bütün addımlar, hüquqların pozulması və zorakı hərəkətlər birmənalı şəkildə qiymətləndirilir. Bu, beynəlxalq səviyyədə İran hökumətinə qarşı formalaşmış etimadsızlığın rəsmi təsdiqidir. BMT-nin bu mövqeyi yalnız bir bəyanat xarakteri daşımır, həm də fundamental insan azadlıqlarının qorunması və beynəlxalq hüquq prinsiplərinin tətbiqi baxımından ciddi mesajdır. BMT-nin sərt mövqeyi həm İran hökumətinə, həm də digər ölkələrə açıq mesaj verir ki, zorakılıq və insan hüquqlarının pozulması beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən nəzərə alınır və qəbul edilmir. İranda baş verən zorakılıqlar yalnız daxili məsələ kimi qiymətləndirilməyib; minlərlə dinc vətəndaşın həyatına təhlükə yaradılması və etirazların zorakılıqla yatırılması beynəlxalq hüquq standartlarına ciddi ziddir və bu, ölkənin beynəlxalq nüfuzuna mənfi təsir göstərir”.

Politoloq həmçinin əlavə edib ki, bu yanaşma İranın gələcəkdə beynəlxalq platformalarda etibarlılığını bərpa etməsi üçün islahatların vacibliyini ortaya qoyur: “BMT-nin sərt mövqeyi beynəlxalq təzyiq mexanizmlərinin gücləndiyini göstərir. İran hökuməti insan hüquqları sahəsində ciddi və uzunmüddətli islahatlar aparmasa, ölkənin diplomatik nüfuzu və beynəlxalq münasibətləri uzun müddət mənfi təsirlərlə üzləşəcək...”.

Günel Elxan