Valentin Gayday: "Qələbə Ukraynanın olacaq"

2014-cü ildən davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsinin aktiv fazası 24 fevral 2022-ci ildə birincinin ikincini işğal etməsi ilə başladı. Kampaniya uzunmüddətli hərbi birləşmədən və işğaldan bir neçə gün əvvəl Rusiyanın Donetsk Xalq Respublikası və Luqansk Xalq Respublikasını tanımasından sonra başlayıb. Moskva vaxtı ilə saat 06:00-da (UTC+3) Rusiya prezidenti Vladimir Putin Ukraynanın şərqində hərbi əməliyyat elan etdi. Daha sonra, paytaxt Kiyev də daxil olmaqla, ölkənin müxtəlif yerlərində raket zərbələri endirildi. Ukrayna Sərhəd Xidməti bəyan edib ki, onun Rusiya və Belarusla sərhədləri hücuma məruz qalıb. Bir çox ölkə Ukraynaya hücumu pisləyib.

24 fevralda Avstraliya Prezidenti Skott Morrison Rusiya beynəlxalq təhlükəsizlik şurasının səkkiz üzvünə qarşı səyahət qadağalarını açıqladı. BMT baş katibi Antoniu Quterreş Rusiyaya Ukraynadakı hücumlarına son verməyə dəvət etdi. Fransa və ABŞ səfirləsi isə 25 fevral 2022-ci ildə bu mövzu haqda BMT Təhlükəsizlik Şurasına qərar təqdim edəcəklərini açıqladılar. Birləşmiş Krallıq Rusiyanın bu hücumunu tənqid edərək İngiltərə və müttəfiqlərinin buna cavab verəcəklərinə söz verdi. ABŞ Prezidenti Co Bayden bu hücumu "səbəbsiz və haqsız" olaraq adlandırdı. Fransa hökuməti Rusiyanın hücumunu tənqid edən məlumatlar paylaşdı. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan Rusiyanın bu hücumunu beynəlxalq hüquqları pozduğunu dedi. İspaniya, Yaponiya, Gürcüstan, İtaliya, Nepal və Norveç də müharibəni tənqid etdi...

İntermariun İnstitutunun rəhbəri, ukraynalı politoloq Valentin Hayday həmin günü belə xatırlayır:

Müharibəni Kiyevdə, evdə qarşıladım.. 23 fevral 2022-ci ili yaxşı xatırlayıram. Mən o zaman xüsusilə narahat idim, baxmayaraq ki, son dəqiqəyə kimi Rusiyanın hücumuna inanmırdım. Rusiyanın bu qədər qeyri-səlis, onun hücumu uğursuzluğa məhkum olduğuna görə və müharibə, xüsusən də uğursuz müharibənin çox vaxt imperiyaların dərin böhranlarına və dağılmasına gətirib çıxardığını göz önünə alaraq, inanmırdım.

Yadımdadır, ayın 23-dən 24-nə keçən gecə pis yatmışdım, baxmayaraq ki, hamı Rusiyanın hücuma keçəcəyini deyirdi. Ancaq sonra bu xüsusi önseziyi (instinktiv hiss) hiss etdim. Səhər saat 4 radələrində yuxuya getməyə başladım və müharibə başlamazdan əvvəl oxuduğum son xəbər bu oldu: “Blinken Rusiyanın səhərə qədər hücum edəcəyini proqnozlaşdırır”.

"Onlar proqnozlarını necə əldə etdilər!" Fikirləşdim və bu labirintdən uzaqlaşmağa başladım. Səhər saat 5 radələrində yarıyuxulu halda partlayış səsi eşitdim. Əvvəllər real həyatda heç vaxt raket partlayışı eşitməmişdim, amma bunu başqa bir şeylə səhv sala bilməzdim. Bu, qaz partlayışı, avtomobil partlayışı və ya adi bir şey deyildi - bu, müharibənin ilk partlayışı idi.

Yeri gəlmişkən, çoxları yazır ki, müharibə səhər saat 4-də başlayıb, amma əslində o qədər də vacib olmasa da, səhər saat 5-də başlayıb. Partlayışdan sonra telefonumu götürüb Facebook açdığımı xatırlayıram. Oxudum: Mariupol – partlayışlar, Xarkov – partlayışlar, Odessa – partlayışlar... Başa düşdüm – müharibə idi. Daha doğrusu, anladım, amma inanmadım. Bütün bunlar sağlam düşüncə və məntiqə ziddir.

"Üçüncü minillikdə hansı müharibə? Hansı qüvvələrlə? Rusiya "ikinci ordu" olmağa belə yaxın deyil" deyə düşündüm. Amma reallıq başqa idi: kvazi-imperiya, “Rusiya” adlı geridə qalmış və bədbəxt Amerika-Çin koloniyası geosiyasətinə oynamaq və heç vaxt malik olmadığı bir güc nümayiş etdirmək qərarına gəldi.

Fevralın 24-də bütün günü başım qarışıq idi - heç bir qorxu, çaxnaşma yox, sadəcə bir qarışıqlıq, nə baş verdiyini tam başa düşmədim. Yenə də deyirəm: bir növ müharibə olduğunu başa düşdüm, amma bütün qanunlara zidd idi. Çox adama zəng edib yazdım. Bəziləri bunun cəmi bir neçə gün davam edəcəyini söylədi, bəziləri isə “bilmirəm” dedi. Mən davam edə bilərdim. Əsas odur ki, mənim və on milyonların həyatı əvvəl və sonraya bölünüb.

O vaxtlar Kiyev buludlu idi, xaos, panika və ümidsizlik hökm sürürdü. İndi daha aydın və günəşlidir. Çaxnaşma yoxdur, sadəcə sülh və sakitlikdir. İndi çətindir. Hər kəs üçün. Və ya demək olar ki, hər kəs. Ancaq müharibənin ilk bir neçə günü kimi çətin deyil. O vaxtlar tam çaşqınlıq var idi; indi az-çox aydındır. Aydındır ki, biz dözməyə məhkumuq. Çox çətindir, amma başqa variant yoxdur. Bu belə olacaq.

2022-ci ilə nəzər saldıqda xatırlamaq və haqqında yazmaq istədiyim çox şey var. Mən çox gülmək istəyirəm, xüsusən də Rusiyanın cəsurluğuna, həddən artıq özünəinamına, reallıqdan tamamilə uzaqlaşmasına, öz imkanlarını həddən artıq qiymətləndirməsinə və bizim imkanlarımızı aşağı salmasına. Mən gülmək istəyirəm ki, o pafoslu “böyük ruslar” “ikinci ordu” vurub susdurana, hər şeyi ələ keçirənə qədər bir saat, bir dəqiqə dayanacağımızı xəyal edirdilər.

Bu, həqiqətən gülməlidir? Amma gülməli deyil. Gülməli deyil, çünki bütün bunların arasında milyonlarla məhv edilmiş həyatlar, yüz minlərlə qurbanlar, evlər, küçələr var. Uşaqlar, təqaüdçülər, qadınlar, kişilər, doğulmamış uşaqlar, müdafiəçilər... Bütün bunlar Rusiya və rusların halına gələn bütün biabırçılığı və gülüş obyektini arxa plana keçirərək mərkəzi yer tutur.

4 il... Artıq 4 il keçdiyinə inana bilmirəm və bütün bunların real həyatda baş verdiyinə inana bilmirəm... Amma bütün bunlar ağrıdır, qələbələrdir, dağıdılmış şəhərlərdir, həm də məhv edilmiş rus donanması, bombardmançı təyyarələr, Kursk vilayətinin üzərində mavi və sarı bayraq, on minlərlə rus texnikası dağıdılmışdır.

Bütün bu dəhşətin yaxın gələcəkdə bitəcəyinə inanmaq çətindir. Və bu, sadəcə olaraq müharibənin mücərrəd sonluğu və ya şərti atəşkəs deyil. Rusiya bu müharibəni uduzur və itirir. Və müharibə onun dəfn mərasimi ilə başa çatacaq.

Niyə bu qədər əminəm? Çünki bir daha tarix və sivilizasiya inkişafının alqoritmləri öz sözünü deyir. Rusiya da bir Terminator kimi öldürmək üçün proqramlaşdırılıb. Bizim vəziyyətimizdə Ukraynanı öldürmək. Və bu canavar hərəkət etdikcə və nəfəs aldıqca bizi məhv etməyə çalışmağa davam edəcək.

Ayaqsız, əlsiz, iqtisadiyyatsız, yaşamaq üçün başqa perspektiv olmadan bizi məhv etməyə çalışacaq. Bu, qəbul etməli olduğumuz bir reallıqdır. Biz onu dəyişə bilmərik. Başa düşmək nə qədər çətin olsa da, sadəcə olaraq buna dözməliyik.

Hazırda heç bir yaxşı variantımız yoxdur. Ancaq həyatımızı necə yaşayacağımızı biz seçmədik və bizdən soruşulmadı. Qələbə Ukraynanın olacaq. Bu, yüz minlərlə ukraynalının qanı ilə ödənilmiş çətin qələbə olacaq. Ancaq qələbə olacaq. Mən bunu demirəm. Tarixin və sivilizasiyanın qanunları belə deyir.

Müharibədən sonra isə daha çox sual və çağırışlar, daha çox vəzifələr olacaq - genefondu necə qoruyub saxlamalı, demobilizasiyanı necə uğurla həyata keçirməli, müharibədən sonra yayılacaq cinayətlə necə mübarizə aparmalı, dövləti və iqtisadiyyatı necə bərpa etməli, işğaldan çıxarılan əraziləri necə uyğunlaşdırmalı, 99% ehtimalla bizim nəzarətimizə qayıdacaq. Və daha yüz min tapşırıq...

Bütün bunlar gələcəkdə olacaq. Hələlik o ilk epoxal günlərə dözmüşük və hələ də dayanırıq. Qeyri-kamil, bir qədər rüsvayçı, gündəlik işlərlə, eniş-yoxuşlarımızla məşğuluq, amma biz dözmüşük. Üstümüzdə isə mavi və sarı bayraq, onun altında isə qayğısız uşaqlar dayanır. Və bu ən vacib şeydir.

Qeyd: 2025-ci il ərzində Rusiya qoşunları Ukrayna ərazisinin 4336 kvadrat kilometrini işğal edib. “DeepState” layihəsinin analitiklərinin məlumatına görə, 2025-ci ildə ruslar Ukraynanın ümumi ərazisinin təxminən 0,72%-ni ələ keçiriblər. 1 yanvar 2023-cü ildən 1 yanvar 2026-cı ilədək işğal olunmuş ərazilərin artımı 7463 kvadrat kilometr, yəni ölkə ərazisinin 1,28%-i təşkil edib.

Analitiklər vurğulayıblar ki, 2025-ci il Rusiyanın genişmiqyaslı işğalının əvvəlki illəri ilə müqayisədə Ukraynanın Müdafiə Qüvvələri üçün həqiqətən çətin il olub.

Ümumilikdə, Rusiya Ukrayna ərazisinin 116 165 kvadrat kilometrini işğal edib.

Cavid