Baş nazir Corcia Meloninin Bakıya səfərindən bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Elçin Əmirbəyov ilə müsahibə

Rosalba Kastelletti
ROMA

– Parlamentdə bəziləri bunu “fosil diplomatiyası” adlandırıb. Mayın 5-də Baş nazir Corcia Meloni Hörmüz boğazında gərginlik və ölkənin Rusiya ixracından imtinası fonunda yeni enerji mənbələrini təmin etmək məqsədilə Azərbaycanın paytaxtı Bakıya səfər edəcək.

İtaliya uzun müddətdir ki, Azərbaycan qazının Avropada əsas idxalçısıdır. Bu qaz Puglia bölgəsinə Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) vasitəsilə çatdırılır. Lakin Azərbaycan Prezidentinin nümayəndəsi Elçin Əmirbəyovun “La Repubblica” qəzetinə Romaya səfəri çərçivəsində verdiyi müsahibədə təsdiqlədiyi kimi, bu kəmərin ötürmə gücü artıq doludur.

“Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD), o cümlədən TAP-ın mövcud ötürmə gücü tam şəkildə dolub. Bu artıq yalnız İtaliya ilə ikitərəfli məsələ deyil. Bu, bütövlükdə Avropanın enerji arxitekturasına aiddir.”

2025-ci ildə İtaliya Azərbaycan nefti və təbii qazının Avropada əsas təyinat nöqtəsi olub və mayın 5-də Baş nazir Meloni məhz tədarükləri müzakirə etmək üçün Bakıya səfər edəcək. Hörmüz boğazında blokada və Avropanın Rusiya karbohidrogenlərindən asılılığının tədricən azalması fonunda tədarüklərin artırılması planlaşdırılırmı?

“Ölkələrimiz 2020-ci ildən etibarən çoxşaxəli strateji tərəfdaşlıq əlaqələri formalaşdırıblar. Baş nazir Meloninin Bakıya səfəri bunun bariz nümunəsidir. Biz hesab edirik ki, bir çox sahələrdə, xüsusilə də İtaliyanın əsas tərəfdaşımız olduğu enerji sektorunda əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün əhəmiyyətli potensial mövcuddur. 2025-ci ildə Azərbaycan İtaliyaya 9,5 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. İtaliya həmçinin ümumilikdə Aİ-nin 10 üzv dövlətinə ixrac edilən 12,5 milyard kubmetr qazın əsas istiqaməti olmaqla yanaşı, xam neft ixracımızın da əsas bazarıdır. Bu göstərici 2021-ci illə müqayisədə 53% çoxdur. Bazarın dəyişkənliyi və geosiyasi gərginliklərə baxmayaraq, Azərbaycan etibarlı və məsuliyyətli təchizatçı olaraq qalır.”

Azərbaycan TAP-da genişləndirmə aparılmadan İtaliyaya qaz ixracını artıra bilərmi? Bu halda ötürmə gücünün ikiqat artırılması zəruri deyilmi?

“Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD), o cümlədən TAP-ın mövcud ötürmə gücü tam şəkildə dolub. Bu artıq yalnız İtaliya ilə bağlı məsələ deyil, ümumilikdə Avropanın enerji arxitekturasına aiddir. İlk genişləndirmə artıq həyata keçirilir: cari ilin yanvar ayından etibarən TAP illik 1,2 milyard kubmetr əlavə ötürmə gücü əldə edib, bunun 1 milyard kubmetri İtaliyaya yönəldilir. Bununla belə, ixrac olunan qaz həcmlərinin daha da artırılması üçün hasilat və boru kəmərlərinin ötürmə qabiliyyətinin genişləndirilməsinə əlavə investisiyalar tələb olunacaq. Bu isə Aİ-nin strateji maraqlarına cavab verir, çünki enerji idxalının diversifikasiyanı gücləndirir, uzunmüddətli enerji təhlükəsizliyini artırır və Avropanın xarici təsirlərə həssaslığını azaldır.”

Ötən ilin yanvar ayında İtaliya–Azərbaycan Hökumətlərarası Komissiyasının altıncı iclası çərçivəsində ikitərəfli iqtisadi tərəfdaşlığın inkişafına dair Fəaliyyət Planının qəbul edilməsi qərara alınıb. Artıq yol xəritəsi varmı və hansı sahələri əhatə edəcək?

“Hökumətlərarası Komissiya strateji istiqamətləri müəyyən edir. Fəaliyyət Planının qəbulu İtaliya ilə Azərbaycan arasında iqtisadi tərəfdaşlığın inkişafı üçün vacib rol oynayacaq. Plan 2026–2027-ci illər üzrə 18 prioritet sahəni əhatə edən 65 tədbirin həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Bu sahələrə enerji, yaşıl keçid, rəqəmsallaşma, investisiyalar, nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, elm, təhsil və mədəniyyət daxildir. Yol xəritəsi artıq hazırdır, konkret və genişmiqyaslıdır.”

İtaliya sizin əsas ticarət tərəfdaşınızdır və eyni zamanda qaz ixracınızın Almaniya və Avstriyaya ötürülməsi üçün tranzit ölkədir. Bu səfərinizin əsas məqsədi nə idi?

“Məqsəd ölkələrimiz arasında aktiv və müntəzəm siyasi dialoqa töhfə vermək, həmçinin ikitərəfli, regional və çoxtərəfli gündəliyimizdə yer alan əsas məsələlər üzrə tərəfdaşlarımızla fikir mübadiləsi aparmaqdır. Bu məsələlərə Azərbaycanın Aİ və NATO ilə münasibətləri də daxildir. Eyni zamanda, Ermənistan ilə sülh və normallaşma prosesinin mövcud vəziyyəti və perspektivləri ilə bağlı fikirlərimizi bölüşdük. 2026-cı il sülhün sazişinin imzalanması və əvvəlki münaqişənin de-yure başa çatdırılması baxımından həlledici il ola bilər. Baş nazir Meloninin Azərbaycana mühüm səfəri ölkələrimiz üçün qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərin müzakirəsi baxımından əlavə əhəmiyyət kəsb edir.”

Siz həmçinin Vatikanla görüşlər keçirmisiniz. Müqəddəs Taxt-Tac ilə münasibətlərinizdə hansı inkişaflar var?

“Müqəddəs Taxt-Tac ilə münasibətlərimiz həm məzmun, həm də əhatə baxımından yüksələn xətt üzrə inkişaf edir. Bu münasibətlər qarşılıqlı hörmətə və mədəniyyətlərarası dialoqun, dinlərarası anlaşmanın dərinləşdirilməsinə yönəlmiş ortaq və qətiyyətli öhdəliyə əsaslanır. Dövlətlərimiz arasında siyasi dialoq davamlı və yüksək səviyyədədir. Bu, ilk növbədə Heydər Əliyev Fondunun artıq 15 ildən çoxdur ki, Müqəddəs Taxt-Tac və onun dini, elmi və akademik qurumları ilə çoxşaxəli və səmərəli əməkdaşlığı ilə bağlıdır. Vatikan ərazisində yerləşən dini və mədəni abidələrin, o cümlədən Müqəddəs Pyotr Bazilikası, Vatikan Muzeyləri, Vatikan Apostol Kitabxanası və katakombaların bərpasına verdiyimiz töhfədən qürur duyuruq. Hazırda əməkdaşlıq elm, arxiv işi və səhiyyə kimi sahələri də əhatə etməyə başlayıb. Bu dinamikanın digər mühüm göstəricisi Bakıda Müqəddəs II İohann Pavelə həsr olunmuş katolik kilsəsinin tikintisidir və onun 2027-ci ildə tamamlanması nəzərdə tutulur. Bütün bu amillər Azərbaycanın multikulturalizmə, dini tolerantlığa və sivilizasiyalararası dialoqa sadiqliyini nümayiş etdirir və hörmət və məsuliyyətə əsaslanan diplomatiyanı əks etdirir.”

Sizin ölkənizin İsraillə sıx təhlükəsizlik əlaqələri var, eyni zamanda İran böyük azərbaycanlı icmasına ev sahibliyi edir və Naxçıvana əsas nəqliyyat yollarını təmin edir. Sərhədlərinizdəki müharibə bu iki ölkə ilə strateji münasibətlərinizə təsir edirmi?

“Xeyr, Azərbaycan həm İsrail, həm də İran ilə mühüm münasibətlərə malikdir və yanaşmamız balanslı və ölçülüdür. Biz gərginliyin azaldılmasını və diplomatik səyləri qətiyyətlə dəstəkləyirik və ümid edirik ki, atəşkəs daha da möhkəmlənəcək. Bu da digər məsələlərlə yanaşı, münaqişənin Cənubi Qafqaza yayılması riskini minimuma endirəcək.”

İrandakı münaqişənin ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən irəli sürülmüş və Ermənistan ərazisi vasitəsilə Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan arasında əlaqəni təmin edəcək TRIPP (Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu) layihəsinə təsirləri mümkündürmü?

“Bu, real narahatlıq doğuran məsələdir. Çünki əlavə eskalasiya regional bağlantı və enerji təhlükəsizliyi üzrə ambisiyalı layihələrin həyata keçirilməsi üçün zəruri olan siyasi mühitə və praktiki şərtlərə mənfi təsir göstərə bilər. Azərbaycanı Naxçıvanla, Asiyanı isə Avropa ilə birləşdirən daha geniş Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsi kimi TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi Cənubi Qafqazda mövcud sülh mühitinin möhkəmləndirilməsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ümid edirik ki, davam edən qeyri-müəyyənlik ciddi gecikmələrə səbəb olmayacaq.”