Malik Musavar Hameed Tanoli: “İslamabad danışıqları qəti nəticə deyil, kövrək fasilədir”

“Təsnim” xəbər verib ki, İran danışıqlarda (danışıqlar dünən nəzərdə tutulub-Red.) iştirak etməyəcək. Agentlik bütün şayiə və iddialara baxmayaraq, İranın çərşənbə günü (dünən) İslamabadda ABŞ-la nəzərdə tutulan danışıqlara qatılmayacağını yazıb. Bildirilib ki, İran tərəfi müxtəlif səbəblərə görə bu barədə Pakistan vasitəçiliyi ilə ABŞ tərəfinə məlumat verib və hazırda danışıqlarda iştirakla bağlı hər hansı perspektiv görünmür.

Məlumata əsasən, Tehran danışıqlarda iştirakdan imtinanı ABŞ-ın öhdəlikləri pozması ilə əlaqələndirir. İran tərəfinin mövqeyinə görə, Pakistanın vasitəçiliyi ilə irəli sürülən və ABŞ-ın qəbul etdiyi 10 bəndlik çərçivə əsasında atəşkəs və sonrakı danışıqlara razılıq verilsə də, Vaşinqton daha sonra həmin öhdəliklərdən geri çəkilib.

Xatırladaq ki, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi daha əvvəl ölkəsinin atəşkəsin ilkin çərçivəsi əsasında Hörmüz boğazını ticarət gəmiləri üçün açacağını bildirmişdi. Sonradan tərəflər arasında aparılan mesaj mübadiləsində də ciddi irəliləyiş qeydə alınmadığı vurğulanıb. Qeyd edək ki, İran tərəfi mövcud vəziyyətdə danışıqlarda iştirakı vaxt itkisi hesab etdiyini bildirərək, növbəti görüşə qatılmayacağını açıqlayıb.

Bu arada o da məlum olub ki, Ağ Ev ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms devid Vensin Pakistana səfərinin ləğv olunduğunu təsdiqləyib. Onun İranla danışıqlarda ABŞ nümayəndə heyətinə yenidən rəhbərlik etməsi gözlənilirdi.

Gənc Diplomatiya Forumunun təsisçisi və prezidenti Malik Musavar Hameed Tanoli (Pakistan) "Xalq Cəbhəsi"nə deyib ki, ABŞ və İran arasında İslamabadda ilk diplomatik görüş geosiyasi dairələrdə proqnozlaşdırıla bilən reaksiyalara səbəb olub. Bir çoxları danışıqları uğursuz adlandırmağa tələsərək, rəsmi razılaşmanın olmadığını sübut kimi göstərdi. Bu təfsir nəinki vaxtından əvvəl deyil, o, diplomatiyanın əslində nə qədər yüksək risklər daşıdığına dair əsaslı anlaşılmazlığı əks etdirir: "Düşmən dövlətlər arasında diplomatiya nadir hallarda ani, nəzərəçarpacaq nəticələr əldə etmək üçün nəzərdə tutulur. Bu, ehtiyatlı əlaqə, kalibrlənmiş mesajlaşma və artan tərəqqi ilə formalaşan tədricən prosesdir. Bu kontekstdə İslamabad danışıqları başlıq razılaşmasından daha vacib bir şeyə nail oldu. Onlar eskalasiyanın real ehtimal olaraq qaldığı bir anda dialoqu davam etdirdilər. Həm Vaşinqtonun, həm də Tehranın dərin etimadsızlığa baxmayaraq, məşğul olmağı seçməsinin özü mənalı nəticədir.

Pakistanın nöqteyi-nəzərindən bu danışıqların əhəmiyyəti iki tərəf arasında birbaşa qarşılıqlı fəaliyyətdən kənara çıxır. İslamabad bu görüşə ev sahibliyi etməklə və onu asanlaşdırmaqla özünü dialoq üçün etibarlı və neytral platforma kimi yerləşdirdi. Getdikcə qütbləşən beynəlxalq sistemdə qarşı-qarşıya gələn tərəfləri masaya cəlb etmək heç də kiçik nailiyyət deyil. Bu, bir gecədə yarana bilməyən diplomatik etimad səviyyəsini əks etdirir".

O, vurğulayıb ki, Pakistan təkcə görüşə ev sahibliyi etməyib. Səssizliyin asanlıqla qarşıdurmaya səbəb ola biləcəyi bir vaxtda ünsiyyət üçün yer yaratdı.

Müzakirələrin mahiyyəti bu fikri daha da gücləndirir. Nüvə siyasəti, atəşkəs mexanizmləri və regional sabitlik kimi məsələlər mahiyyətcə mürəkkəbdir: "Onlar danışıqların bir raundunda həll edilə bilməz. Tarix yalnız uzun illər davam edən danışıqlardan sonra ortaya çıxan birgə kompleks fəaliyyət planı şəklində aydın presedent təqdim edir. Hətta o zaman da, onun sonda pozulması bu cür razılaşmaların dəyişən siyasi dinamika qarşısında nə qədər kövrək ola biləcəyini nümayiş etdirdi. İslamabadda hərtərəfli qətnamə gözləmək heç vaxt real deyildi: "Danışıqların əldə etdiyi nəticənin qısa müddətdə daha təsirli olacağı ehtimal edilir. Onlar gərginliyin görünən şəkildə azalmasına töhfə verdilər. Qarşıdan gələn irimiqyaslı qarşıdurma, aktiv hərbi qarşıdurmanın əlaməti və kommunikasiya kanallarında heç bir nasazlıq yoxdur. Əsas fiqurların bəyanatları diplomatik variantların masada çox qaldığını göstərir. Çox vaxt qeyri-sabitlik ilə xarakterizə olunan bir bölgədə müharibənin olmaması əhəmiyyətsiz bir nəticə deyil. Bu, strateji uğurdur".

Tanolinin fikrincə, gələcəyə baxsaq, növbəti bir neçə həftənin kritik olacağı ehtimalı var. Dramatik bir irəliləyiş və ya çöküşdən çox, gözlədiyimiz anlar davamlılıqdır. Mümkündür ki, müxtəlif yerlərdə danışıqların əlavə raundları hər iki tərəfə öz mövqelərini yenidən qiymətləndirməyə və strategiyalarını dəqiqləşdirməyə imkan verəcək: "Diplomatiya belə inkişaf edir. Hər bir tapşırıq, ani nəticələrdən asılı olmayaraq, münasibətlərin daha geniş trayektoriyasının formalaşmasına töhfə verir.

İslamabad danışıqlarını uğursuzluq kimi qələmə vermək kökündən mürəkkəb prosesə ikili obyektiv tətbiq etmək deməkdir. Bu danışıqlar heç vaxt ani həll haqqında olmayıb. Onlar sürəti qorumaq, eskalasiyanın qarşısını almaq və diplomatik yolları açıq saxlamaqla bağlı idi. Hər üç fakt üzrə, onlar çatdırdılar.

Pakistan üçün nəticə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Qlobal siyasətin getdikcə parçalandığı bir vaxtda İslamabad dialoqun vasitəçisi kimi çıxış etmək qabiliyyətini nümayiş etdirdi. Bu sadəcə simvolik rol deyil. Bu, Pakistanın diplomatik mövqeyini gücləndirən və regional və beynəlxalq məsələlərdə aktuallığını gücləndirən stratejidir.

İndiki məqam vaxtından əvvəl mühakimə yürütməkdənsə, ölçülmüş təhlili tələb edir. İslamabad danışıqları qəti nəticə deyil, kövrək fasilədir. Silahlar susur, rabitə davam edir və irəliləyiş ehtimalı toxunulmaz olaraq qalır. Diplomatiya sahəsində çox vaxt mənalı dəyişiklik belə başlayır".

Xatırladaq ki, ABŞ və İsrail fevralın 28-də İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlayıb. Nəticədə İranın ali rəhbəri ayətullah Əli Xamenei və bir sıra yüksək vəzifəli şəxslər öldürülüb. Bundan sonra İran İsraillə yanaşı, ABŞ və müttəfiqlərinin hərbi bazalarının yerləşdiyi Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Oman, Bəhreyn, İraq və Kiprdə müəyyən etdiyi hədəflərə zərbələr endirməyə başlayıb.

İran, ABŞ və onların müttəfiqləri 2026-cı il aprelin 8-nə keçən gecə iki həftəlik atəşkəs barədə razılığa gəliblər. Aprelin 11-12-də İslamabadda Pakistanın vasitəçiliyi ilə İran və ABŞ arasında danışıqlar aparılıb. Saatlarla davam edən danışıqlar tərəflərin mövqelərindəki fərqlərə görə nəticəsiz başa çatıb. Danışıqların yeni raundu yaxın günlərdə keçirilə bilər.

Cavid