Qlobal iqtisadiyyatda kapital axınları, istehsal mərkəzləri və təchizat zəncirləri yenidən formalaşarkən ölkələrin iqtisadi siyasətləri yalnız artım göstəriciləri əsasında qiymətləndirilmir. İnvestisiya mühiti, istehsal potensialı, texnologiya transferi, enerji təhlükəsizliyi, insan kapitalı və beynəlxalq bağlantılar iqtisadi dayanıqlılığın əsas elementləri sırasında ön plana çıxır. Cənubi Qafqaz da Avropa ilə Asiya arasında ticarət, enerji və nəqliyyat bağlantılarının yenidən formalaşdığı bu prosesdə getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır.
Azərbaycan bu transformasiya çərçivəsində investisiya cəlb etmək siyasətini istehsal, texnologiya, logistika və yeni bazarlara çıxış hədəfləri ilə birlikdə nəzərdən keçirən iqtisadi çərçivə formalaşdırır. 25–26 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Bakıda keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu bu yanaşmanın müxtəlif istiqamətlərinin eyni platformada müzakirə edildiyi mühüm tədbir oldu. Forumda investisiya imkanları ilə yanaşı, sənaye, enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt, kənd təsərrüfatı, kritik xammallar, azad iqtisadi zonalar və regional bağlantısallıq məsələləri də gündəmə gətirildi. Forum çərçivəsində ümumi dəyəri 10,8 milyard dollar olan investisiya layihələrini əhatə edən 23 sənəd imzalandı.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin forum çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər də Azərbaycanın iqtisadi prioritetlərini ortaya qoydu. Prezident İlham Əliyev son 20 ildə 350 milyard dollardan çox investisiya cəlb edildiyini və bunun yarısının birbaşa xarici investisiyalardan ibarət olduğunu bildirdi. Qarşıdakı dövrdə neft və təbii qazdan kənar sahələrin potensialından daha çox istifadə edilməsinin vacibliyini vurğulayarkən bərpa olunan enerji, logistika, nəqliyyat və bağlantısallıq, mədənçilik, süni intellekt və rəqəmsal infrastrukturu ön plana çıxardı.
İqtisadi şaxələndirmə və yeni istehsal sahələri
Azərbaycanın iqtisadi yanaşmasında diqqət çəkən məqamlardan biri investisiyanın yalnız kapital axını kimi qiymətləndirilməməsidir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin açıqlamalarında texnologiya, ixtisaslaşma, innovasiya, məhsuldarlıq və yeni bazarlara çıxış təmin edən investisiyalara verilən əhəmiyyət kapital axınlarının iqtisadi modernləşmə ilə əlaqələndirildiyini göstərir. Bu səbəbdən investisiyanın iqtisadi dəyəri yalnız həcmi ilə deyil, istehsal potensialına, texnologiya transferinə və əlavə dəyərin yaradılmasına verdiyi töhfə ilə də nəzərdən keçirilir.
Bu yanaşma sənaye siyasəti baxımından da konkret alətlərlə dəstəklənir. Sənaye parkları, Ələt Azad İqtisadi Zonası, müasir infrastruktur və dövlət-özəl sektor tərəfdaşlığı mexanizmləri investorların istehsal və xidmət fəaliyyətlərini Azərbaycanda yerləşdirməsini dəstəkləyir. Emal sənayesi, kənd təsərrüfatı və qida, əczaçılıq, enerji və rəqəmsal xidmətlər kimi sahələrin investisiya gündəmində yer alması iqtisadi şaxələndirmə hədəfinin sektorlar üzrə konkretləşdirildiyini göstərir.
Azərbaycanın iqtisadi yanaşmasında ənənəvi enerji sektoru ilə yeni investisiya sahələri arasında əlaqə yaradılır. Prezident İlham Əliyev neft və təbii qaz sektorunun mühüm rolunu qoruyacağını və bu sahədən əldə olunan gəlirlərin yenidən iqtisadiyyata investisiya şəklində yönəldiləcəyini bildirdi. Bərpa olunan enerji potensialının artırılması və enerji infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi də bu transformasiyanın mühüm elementləri sırasında yer alır. Beləliklə, enerji yalnız ixrac gəliri təmin edən sektor deyil, həm də yeni iqtisadi fəaliyyətlərin inkişafını dəstəkləyən resurs kimi mövqeləndirilir.
Texnologiya, orta dəhliz və yeni dəyər zəncirləri
Azərbaycanın yeni iqtisadi modelində əlaqəlilik investisiya siyasətini tamamlayan əsas elementlərdən biri kimi ön plana çıxır. Ölkənin Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarının kəsişməsində yerləşməsi iqtisadi fəaliyyətlərin regional və qlobal ticarət şəbəkələrinə qoşulmasını asanlaşdırır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Azərbaycanın hər iki nəqliyyat dəhlizində fəal şəkildə iştirak edən azsaylı ölkələrdən biri olduğunu və ölkədən keçən tranzit yük həcminin 2026-cı ildə 16 milyon tona çatmasının gözlənildiyini açıqladı. 2030-cu il üçün isə ümumi daşınma həcminin 25 milyon tona çatdırılması hədəflənir.
Bu çərçivədə Orta Dəhliz Azərbaycanın iqtisadi siyasətinin mərkəzində yer alır. Çindən Mərkəzi Asiyaya, Xəzər dənizi üzərindən Azərbaycana və buradan Gürcüstan, Türkiyə və Avropaya uzanan bu xətt ölkənin yalnız tranzit daşımalarındakı rolunu deyil, logistika və ticarət fəaliyyətlərini də gücləndirmək potensialına malikdir. Azərbaycan bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafında əsas ölkələrdən biri olmaqla yanaşı, xəttin fəaliyyət göstərməsi baxımından mərkəzi rol oynayır.
Əlaqəliliyin iqtisadi dəyəri yalnız fiziki infrastrukturla məhdudlaşmır. Prezident İlham Əliyev nəqliyyatın idarə edilməsi, rəqəmsallaşma və gömrük idarəçiliyinin səmərəliliyinin artırılmasının əhəmiyyətinə diqqət çəkdi. Fiziki və rəqəmsal infrastrukturun birlikdə inkişaf etdirilməsi dəhlizlərin yalnız yük daşımalarının həyata keçirildiyi marşrutlar olmaqdan çıxaraq logistika, anbar, ticarət, maliyyə və istehsal fəaliyyətlərini bir araya gətirən iqtisadi platformalara çevrilməsini dəstəkləyə bilər.
Azərbaycanın əlaqəli yanaşmasının digər istiqaməti Zəngəzur bağlantısının inkişaf etdirilməsi ilə ortaya çıxır. Bu bağlantının irəliləməsi Azərbaycanın regional mərkəz rolunu gücləndirə və Avrasiya miqyasında ticarət, investisiya və sənaye əməkdaşlığı baxımından yeni imkanlar yarada biləcək amil kimi qiymətləndirilir. Zəngəzur bağlantısının artıq tamamlanmış mövcud marşrut deyil, inkişaf etdirilməkdə olan bir bağlantı kimi nəzərdən keçirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Rəqəmsal iqtisadiyyat da bu transformasiyanın tamamlayıcı sahələrindən biridir. Prezident İlham Əliyev enerji potensialından süni intellekt məlumat mərkəzlərinin ehtiyaclarının qarşılanmasında istifadə edilə biləcəyini və bu istiqamətdə yeni ötürücü xətlərin inkişaf etdirildiyini bildirdi. Təhsil və ixtisaslı insan kapitalının rəqəmsal transformasiya baxımından əhəmiyyətinə də diqqət çəkdi. Beləliklə, enerji potensialı ilə rəqəmsal infrastruktur arasında yeni iqtisadi əlaqə formalaşır.
Bu modelin mühüm istiqamətlərindən biri də regional dəyər zəncirlərində iştirakın artırılmasıdır. Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı yalnız tranzit gəlirlərinin artmasına deyil, marşrut boyunca anbar, paylama, emal, sığorta, maliyyə və logistika xidmətlərinin genişlənməsinə də zəmin yarada bilər.
Eyni şəkildə, rəqəmsal transformasiyanın inkişafı gömrük və sərhəd keçidlərinin sürətləndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Ticarət axınlarının sürətləndiyi şəraitdə məlumatların təhlükəsiz və fasiləsiz dövriyyəsi investisiya qərarlarının mühüm amillərindən birinə çevrilir. Azərbaycanın enerji, nəqliyyat və rəqəmsal infrastrukturu birlikdə inkişaf etdirməsi bu səbəbdən iqtisadi bağlantısallığın əhatə dairəsini genişləndirir. Bu prosesdə ixtisaslı insan kapitalının inkişaf etdirilməsi və təhsil infrastrukturunun gücləndirilməsi texnologiya investisiyalarının davamlılığı baxımından həlledici olacaq.
Nəticə və qiymətləndirmə
II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda ortaya çıxan mənzərə Azərbaycanın iqtisadi gündəminin yalnız daha çox kapital cəlb etmək hədəfi ilə məhdudlaşmadığını göstərir. İnvestisiyanın istehsal potensialına, texnologiyaya, məşğulluğa, yeni bazarlara və regional dəyər zəncirlərinə töhfə verməsi önə çıxan istiqamətlər arasında yer alır. 10,8 milyard dollar dəyərində 23 investisiya sənədi də bu yanaşmanın müxtəlif sektorlar üzrə konkret layihə sahələrinə daşındığını göstərir.
Bu çərçivədə Orta Dəhliz Azərbaycanın yeni iqtisadi modelinin xarici bağlantılarını təmin edən əsas elementlərdən biri kimi ön plana çıxır. Ölkənin mərkəzi coğrafi mövqeyi, enerji potensialı və nəqliyyat infrastrukturu investisiya, logistika, istehsal və ticarət fəaliyyətlərinin bir-biri ilə əlaqələndirilməsinə imkan verir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının birlikdə inkişaf etdirilməsi, rəqəmsal gömrük və nəqliyyat idarəçiliyinin gücləndirilməsi və Zəngəzur bağlantısının irəliləməsi Azərbaycanın bağlantısallıq potensialını artıra biləcək amillər kimi diqqət çəkir.
Azərbaycan baxımından qarşıdakı dövrün əsas məsələsi malik olduğu coğrafi və enerji üstünlüklərini daha yüksək əlavə dəyər yaradan fəaliyyətlərə çevirə bilmək olacaq. İnvestisiyanın istehsala, istehsalın ixraca, texnologiyanın məhsuldarlıq artımına və dəhlizlərin yeni iqtisadi fəaliyyətlərə bağlanması bu transformasiyanın əsas istiqamətlərini təşkil edir. Bakıda ortaya qoyulan iqtisadi çərçivə investisiya, istehsal, enerji, texnologiya və əlaqəlilik bir-birini tamamlayan iqtisadi sistemin elementləri kimi nəzərdən keçirir. Azərbaycanın iqtisadi transformasiyası yalnız resursların yenidən bölüşdürülməsi deyil, ölkənin regional iqtisadi rolunun yenidən müəyyənləşdirilməsi prosesi kimi də nəzərdən keçirilə bilər. İnvestisiya və bağlantı arasındakı əlaqə bu transformasiyanın əsas dayaqlarından birini təşkil edir. Uzunmüddətli perspektivdə bu yanaşma ölkənin iqtisadi potensialının gücləndirilməsinə xidmət edir. Bu prosesin davamlılığı isə investisiya mühitinin sabitliyi, institusional imkanların genişləndirilməsi və yeni texnologiyaların iqtisadi fəaliyyətlərə daha sürətli inteqrasiyasından asılı olacaq.

Mehmet Gökhan Özçubukçu – Diplomatiya və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (DASAM) sədri –
Beynəlxalq Münasibətlər üzrə mütəxəssis (Türkiyə)
Xüsusi olaraq “Xalq Cəbhəsi” üçün