Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Azərbaycanda yeni təyin olunmuş rezident əlaqələndiricisi Dmitro Şlapaçenkonun APA-ya müsahibəsi

Mən Bakını möhtəşəm şəhər hesab edirəm

- Siz bu yaxınlarda BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi vəzifəsində fəaliyyətə başlamısınız. Ölkə ilə bağlı ilk təəssüratlarınız necədir və missiyanız üçün hansı prioritetləri müəyyənləşdirmisiniz?

- Artıq iki aydan bir qədər çoxdur ki, Azərbaycandayam və ilk təəssüratım, yəqin ki, təxmin edə bildiyiniz kimi, inanılmaz dərəcədə müsbətdir. Mən Bakını möhtəşəm şəhər hesab edirəm. Burada çox gözəl muzeylər var, mədəni həyat çox zəngindir. Amma mənim üçün ən vacib olan, əlbəttə ki, Azərbaycanın insanlarıdır.

İndiyədək burada həm hökumətdə, həm də sadəcə küçədə qarşılaşdığım insanlar məndə çox yaxşı təəssürat yaradıblar. Mən burada çoxlu həqiqi ziyalılarla qarşılaşmışam. Mənim üçün metroda, mağazalarda, kafelərdə demək olar ki, istənilən mövzuda ünsiyyət qurmağa, söhbət etməyə hazır olan insanlarla qarşılaşmaq bir yenilik idi. Onlar çox mülayim və mehribandırlar. Beləliklə, indiyədək Bakıdan kənara yalnız bir dəfə səfər etmişəm.

Ailəmlə birlikdə Bakıdan kənara getmişik və şəhərin təbiətindən həqiqətən zövq almışıq. Azərbaycan mətbəxini çox sevirəm. Əvvəllər bilmədiyim və heç vaxt dadmadığım çoxsaylı müxtəlif reseptlər kəşf etdim və indi onların böyük pərəstişkarına çevrilmişəm.

Həmçinin Filarmoniyada bir neçə dəfə olmuşam və qəlbimə çox yaxın olan retro Azərbaycan musiqisini həqiqətən sevirəm. Hökumətin nə qədər peşəkar və yaxşı təşkilatlanmış şəkildə fəaliyyət göstərməsi məndə çox böyük təəssürat yaratdı. Ümumilikdə, düşünürəm ki, Azərbaycan olmaq üçün möhtəşəm ölkədir.

Hökumətlə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda strateji dialoq qurmağa çalışırıq

- BMT-nin 2026-2030-cu illər üzrə Dayanıqlı İnkişaf üzrə Əməkdaşlığa dair Çərçivə Sənədi bu yaxınlarda qüvvəyə minib. Sənədin əsas prioritetləri hansılardır və bu sənəd Azərbaycanın milli inkişaf gündəliyinə necə dəstək verir?

- Bu sənəd çox genişdir və bir çox istiqamətin proses getdikcə müəyyənləşdirilməsini nəzərdə tutur. Əlbəttə, biz ətraf mühitdən, inklüziv iqtisadi artımdan danışırıq, lakin bunlar sadəcə ümumi istiqamətlərdir.

Konkret olaraq hansı işlərin görüləcəyi hökumətlə müzakirə olunacaq. Mənim daha çox etmək istədiyim işlərdən biri, əlbəttə, hökumətin Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpasına prioritet verdiyini nəzərə almaqdır. BMT olaraq, əlbəttə ki, hökumətin inkişaf prioritetlərini müşayiət etməliyik.

Bu səbəbdən, düşünürəm ki, hökumətlə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda strateji dialoq qurmağa çalışırıq. Bunu oktyabr ayında, BMT Günü ərəfəsində həyata keçirməyə çalışacağıq və bu, həmin ərazilərdə hökumətə harada dəstək verə biləcəyimizi müəyyənləşdirməyə imkan verəcək.

Mən gənclərlə daha çox işləmək istəyirəm. Bu səbəbdən artıq ADA Universiteti ilə mövcud olan və onsuz da çox yaxşı əməkdaşlığımızı genişləndirməyi müzakirə edirik.

Amma digər universitetlərdə, o cümlədən, əlbəttə, Qarabağ Universitetində gənclərlə daha çox iş görmək istəyirəm. Düşünürəm ki, ətraf mühit üzrə işi davam etdirmək, əlbəttə, məqsədəuyğun olardı. Bu, həm bu ölkə, həm də BMT üçün böyük prioritetdir. Qadınlarla əməkdaşlıq etmək, iqtisadi artım sahəsində Azərbaycanı necə dəstəkləyə biləcəyimizi nəzərdən keçirmək də çox vacib olacaq.

Düşünürəm ki, gələcək üçün əsas məqam ondan ibarətdir ki, bu çərçivə dəyişdirilə və uyğunlaşdırıla bilər. Buna görə də hökumətin nəyə ehtiyac duyduğunu görəcəyik və bu istiqamətdə hökuməti müşayiət etmək üçün öz fəaliyyətimizi uyğunlaşdıracağıq.

Azərbaycan artıq təkcə bizim tərəfdaşımız deyil, eyni zamanda digər ölkələrə də yardım göstərir

- Gələn il Azərbaycanla BMT arasında əməkdaşlığın 35 illiyi tamam olacaq. Hazırkı əməkdaşlıq mərhələsini necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, üç onillikdən artıq tərəfdaşlığın ən mühüm nailiyyətləri hansılardır və gələcək inkişaf üçün hansı yeni imkanları görürsünüz?

- 35 ili əhatə etmək asan deyil. Amma düşünürəm ki, 35 il əvvəl hökumətin BMT ilə münasibətlərinin hansı mərhələdə olduğunu və indi harada olduğumuzu nəzərdən keçirsək, tamamilə fərqli mərhələdə olduğumuzu görərik.

Bu əməkdaşlıq BMT-nin humanitar yardım göstərməsi ilə başladı, indi isə tərəfdaş kimi fəaliyyət göstəririk. Buna görə də ideal halda BMT-nin daha çox məsləhətçi rolunda olmasını, siyasət üzrə tövsiyələr verməsini və əlbəttə ki, dünyanın müxtəlif yerlərində əldə etdiyimiz ən yaxşı təcrübələri bölüşməsini istərdim.

Dəyişən məqamlardan biri də budur ki, Azərbaycan artıq təkcə bizim tərəfdaşımız deyil, eyni zamanda digər ölkələrə də yardım göstərir.

Bəzən bu yardımlar BMT vasitəsilə çatdırılır və biz bundan çox məmnunuq. Eyni zamanda, Azərbaycan artıq BMT-nin himayəsi altında beynəlxalq konfransların və dialoqların keçirildiyi böyük bir platformaya çevrilib. Düşünürəm ki, bu da mənim üçün böyük nailiyyətdir.

Əlbəttə, COP29 bu baxımdan böyük əhəmiyyət daşıdı, lakin arada bir çox digər tədbirlər də keçirilib. Hazırda hökumətlə birlikdə daha yüksək səviyyəli, iri miqyaslı tədbirlər keçirmək üçün yeni imkanlar axtarırıq.

Onu da əlavə edim ki, Azərbaycan hökumətinin BMT ilə birlikdə həyata keçirdiyi regional təşəbbüslər, o cümlədən Xəzər dənizi və digər subregional məsələlərlə bağlı təşəbbüslər də BMT üçün çox vacibdir.

Azərbaycan özünü ətraf mühit sahəsində lider kimi təsdiq edib

- İqlim fəaliyyəti BMT-nin qlobal prioritetlərindən biri olaraq qalır. Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyindən və bu yaxınlarda keçirilmiş Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsindən sonra ölkənin qlobal iqlim gündəliyinin və yaşıl keçidin irəlilədilməsində rolunu necə görürsünüz?

- Azərbaycan özünü ətraf mühit sahəsində lider kimi təsdiq edib.

COP29-a tarixi perspektivdən yanaşsaq, xatırlaya bilərsiniz ki, Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyinə hazırlaşması üçün bir ildən də az vaxtı var idi. Azərbaycanın COP-a ev sahibliyi etmiş bütün digər ölkələrlə müqayisədə daha qısa müddətdə bu tədbiri təşkil etməsi onun qarşısında nəhəng vəzifə kimi dayanırdı.

Biz hamımız bunu böyük uğur hesab edirik və o vaxtdan bəri Azərbaycan daim gündəmdədir. Haqlı olaraq qeyd etdiyiniz Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi artıq üçüncü dəfədir Azərbaycanda keçirilir. Mən, əlbəttə, Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi çərçivəsində bir çox tədbirdə iştirak etmişəm və çox aydındır ki, insanlar Azərbaycana ona görə gəlirlər ki, hökumətin beynəlxalq ictimaiyyət üçün həqiqi dialoq mühiti yaratdığına inanırlar, hökumətin buna önəm verdiyini və bu tədbirlərə həqiqətən böyük sərmayə qoyduğunu görürlər.

Ölkənin COP-a, Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinə çəkdiyi xərcləri nəzərə alsaq, aydındır ki, Azərbaycan bunun haqqında yalnız danışmır, həm də bununla bağlı real işlər görür.

Digərlərinin özlərini rahat hiss etdiyi və gəlib müzakirələr apardığı belə forumun və platformanın olması vacibdir. Və artıq söhbət yalnız müzakirələrdən getmir, indi yanaşma dəyişib.

İndi əsas sual həm də budur: nəyi həyata keçiririk? İnsanlar artıq öz nailiyyətləri ilə gəlirlər və əldə etdiklərini nümayiş etdirmək üçün Bakıdan platforma kimi istifadə etmələri yaxşı haldır.

Mənim üçün Azərbaycan bu sahədə liderliyini davam etdirəcək. Biz BMT olaraq bunu qəbul edirik.

Gələn il Azərbaycanda keçiriləcək Bakı İqlim Həftəsi 2027-ni səbirsizliklə gözləyirik və BMT sistemi olaraq dəstək göstərməyə hazır olacağıq.

Qarabağda minatəmizləmə üzrə layihəyə başlamaq üçün müzakirələr yekun mərhələdədir

- Münaqişədən sonrakı bərpa və yenidənqurma Azərbaycanın prioritet məsələlərindən biridir. Azərbaycan hökuməti keçmiş məcburi köçkünlərin təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdışını təmin etmək üçün genişmiqyaslı proqramlar həyata keçirir. Siz yaxınlarda Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinə səfər etmisiniz. Səfər zamanı əsas təəssüratlarınız nədən ibarət oldu və BMT-nin regionun bərpası, inkişafı və reinteqrasiyasına dəstək verməkdə rolunu necə görürsünüz?

- BMT-nin rezident əlaqələndirici kimi fəaliyyətə yeni başladığım və Qarabağla Şərqi Zəngəzurun bərpasının hökumət üçün əsas prioritetlərdən biri olduğu üçün orada nədən danışdığımızı və nələrin baş verdiyini öz gözlərimlə görmək mənim üçün çox vacib idi.

Mən azad edilmiş ərazilərdə olmuşam, amma düşünürəm ki, siz də bilirsiniz, hazırda bu ərazilərdə bizim genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərimiz həyata keçirilir.

Mən gördüm ki, hökumətin burada yaratdığı böyük maliyyə potensialı və yatırdığı böyük investisiya var. Tamamilə yenidən qurulmuş yollar, şəhərlər, sıfırdan inşa edilmiş yaşayış evləri, bəzi tarixi abidələrin bərpasını gördük.

Etiraf etməliyəm ki, çox təsirləndim. Çünki belə genişmiqyaslı yenidənqurmanı həyata keçirmək istənilən ölkə üçün çətindir və Azərbaycan hökumətinin buna nail olduğunu görməkdən məmnun oldum.

Əlbəttə, əsas vəzifə insanları geri qaytarmaq, Qarabağ və Şərqi Zəngəzuru tam yaşamaq üçün əlverişli vəziyyətə gətirmək və Azərbaycanın iqtisadiyyatına tam inteqrasiya etməkdir. Düşünürəm ki, bu proses gedir.

BMT baxımından bu prosesə bacardığımız qədər töhfə verməkdən məmnun olarıq. Çünki biz hökumətlə çox sıx əməkdaşlıq edirik və hökumətin bu sahədə uğur qazanmasını istəyirik.

Qeyd etdiyim kimi, Qarabağ Universiteti bizim dəstək göstərə biləcəyimiz mühüm istiqamətlərdən biridir, lakin başqa sahələr də ola bilər.

Məsələn, bilirəm ki, UN-Habitat iki kəndin yenidən planlaşdırılması üzərində işləyir, FAO fermerlərlə işləyir. Amma əlbəttə, əsas istiqamət minalardan təmizləmə olacaq. Çünki təhlükəsiz olmayan ərazilərə insanların qayıdışını təmin etmək mümkün deyil.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin də dediyi kimi, mina fəaliyyətləri olmadan sülh tam deyil. Buna görə də bu, bizim üçün əsas prioritetdir.

Hazırda 2027-ci ilin əvvəlində, UNOPS vasitəsilə Avropa İttifaqının vəsaiti hesabına Qarabağda minatəmizləmə üzrə layihəyə başlamaq üçün müzakirələr yekun mərhələdədir. Düşünürəm ki, bu, yalnız başlanğıc olacaq.

Söhbət böyük layihədən gedir və düşünürəm ki, bundan daha çox layihələr də ola bilər. Əlbəttə, artıq Qarabağa köçürülmüş insanların yaşayış səviyyəsini necə yaxşılaşdırmaq, onların tibbi xidmətlərə necə çıxış əldə etməsini və əsasən necə işlə təmin olunmasını düşünməliyik.

Bilirəm ki, hökumətin bununla bağlı çox aydın baxışı var və biz BMT olaraq onları bu prosesdə müşayiət edə bilsək, əlbəttə, bundan çox məmnun olarıq.

- Regional sülh və sabitlik dayanıqlı inkişaf üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. BMT-nin perspektivindən Azərbaycan və Ermənistan arasında normallaşma prosesi bütövlükdə Cənubi Qafqaz regionu üçün nə dərəcədə əhəmiyyətlidir və mandatınıza hörmət etməklə BMT regionda etimadın yaradılması və dayanıqlı sülhə necə töhfə verə bilər?

- Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunmuş sülh regional baxımdan çox vacibdir.

Dəstək verməyə hazırıq, lakin bu, üzv dövlətlərin qərarıdır. Azərbaycan BMT-nin bu prosesə cəlb olunmasını istəsə, biz buna hazırıq və bundan çox məmnun olarıq.

Biz hökumətlərə bu prosesdə dəstək göstərməyə sadiqik. Lakin BMT-nin bu prosesə necə cəlb oluna biləcəyinə dair müraciəti hökumətlərin etməsini gözləyəcəyik.

- Azərbaycan getdikcə beynəlxalq dialoq və çoxtərəfli əməkdaşlıq üçün körpü rolunu daha çox üzərinə götürür. BMT çərçivəsində Azərbaycanın bu rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

- Düşünürəm ki, BMT ölkələr və insanlar arasında daha yaxşı anlaşmaya, sülhə, barışığa və mehriban qonşuluq münasibətlərinə xidmət edən istənilən təşəbbüsü alqışlayır.

Bu kontekstdə, əlbəttə, mənim Bakıda olduğum müddətdə artıq bir sıra konfranslar keçirilib. Düşünürəm ki, daha çox belə tədbirlər olacaq.

Mən bütün bu təşəbbüslərin bir hissəsi olmaqdan məmnunam və vurğulamaq istəyirəm ki, yalnız dialoq vasitəsilə müəyyən anlaşmaya nail ola, münaqişələrdən və anlaşılmazlıqlardan qaça bilərik.

Məhz buna görə də Azərbaycan hökumətinin belə əlverişli mühit yaratmaqda rolunu çox yüksək qiymətləndiririk.

Azərbaycanın bir çox səylərə rəhbərlik etməsindən çox məmnunam

- Növbəti beş il ərzində BMT-Azərbaycan tərəfdaşlığının gücləndirilməsi üçün üç əsas prioriteti necə müəyyən edərdiniz?

- Düşünürəm ki, artıq müxtəlif növ dialoqlar üçün ölkələri çox yaxşı və konstruktiv şəkildə bir araya gətirən platformaların yaradılması istiqamətində inanılmaz dərəcədə yaxşı əməkdaşlığımız var.

Düşünürəm ki, Azərbaycan hökumətinin BMT vasitəsilə təqdim etdiyi bu platforma gələcəkdə də davam edəcək. Bu, əsas prioritetlərdən biri olacaq.

İkinci prioritet, əlbəttə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda Azərbaycan hökumətini müşayiət etmək olacaq.

BMT-nin bu prosesə töhfə vermək üçün edə biləcəyi nə varsa, bunu etməkdən məmnun olarıq.

Üçüncü prioritet isə, bəlkə də, ümumilikdə ətraf mühit sahəsidir. Görürük ki, regiondakı bütün ölkələr iqlim dəyişikliyinin təsirlərindən əziyyət çəkir.

Bu, bir ölkənin təkbaşına görə biləcəyi iş deyil. Azərbaycanın bir çox səylərə rəhbərlik etməsindən çox məmnunam. Biz, əlbəttə, belə yanaşmanı daha da inkişaf etdirmək üçün hökumətlə əməkdaşlıq edəcəyik.

Söhbət transsərhəd çaylardan, sudan, Xəzər dənizindən və ya iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşma ilə bağlı məsələlərdən gedirsə, bütün bunlar bizim gündəliyimizdədir.

Düşünürəm ki, bu, sıx əməkdaşlıq edəcəyimiz üçüncü böyük istiqamət olacaq.

- BMT-nin Azərbaycanda həyata keçirməyi planlaşdırdığı yeni təşəbbüs və ya layihələr varmı?

- UNOPS və UNEP ilə birlikdə həyata keçirilməsi planlaşdırılan layihələr var.

Birincisi, UNEP və UNOPS tərəfindən həyata keçiriləcək “Blueing the Caspian Sea” layihəsidir.

“Blueing the Caspian Sea” layihəsi çirklənmənin monitorinqinin gücləndirilməsinə, biomüxtəlifliyin qorunmasına və regional ekoloji əməkdaşlığın inkişafına yönəlib. Layihə Azərbaycan və qonşu ölkələrə Xəzər dənizinin qorunması üçün daha güclü elmi və institusional baza yaratmağa kömək edəcək.

Əsas məqsəd, əlbəttə, Xəzəri daha təmiz etməkdir. Yaxın zamanda beynəlxalq və milli əməkdaşların işə qəbulu başlayacaq və layihənin icrasına başlanılacaq.

Onların Qara dənizlə bağlı da oxşar layihəsi var. Bu sahədə müəyyən təcrübəyə malikdirlər.

Ümumilikdə isə burada əsas məsələ Xəzər dənizinin bir sıra problemlərlə üzləşməsidir.

Problemlərdən biri Xəzər dənizinə daha az su daxil olmasıdır. Su əsasən Volqa çayından gəlir. Bizim hesablamalarımıza görə, son illərdə Xəzərə daxil olan suyun həcmi 10–15 faiz azalıb.

Bu, Xəzər dənizinə bir çox aspektlərdə təsir göstərir. Birincisi, biomüxtəlifliyə təsir edir. Çünki dəniz dayazlaşdıqca bəzi heyvanlar və flora-fauna daha dərin sulara çəkilir ki, bu da müəyyən problemlər yaradır, yaxud onların çoxalma səviyyəsi əvvəlki kimi olmur.

Məsələn, bəzi heyvanların populyasiyası azalır ki, bu da Xəzər dənizi üçün yaxşı deyil.

İkinci məsələ, əlbəttə, iqtisadi xarakter daşıyır. Hazırda gəmilər limanlara yaxınlaşa bilmirlər. Onlar yüklərini daha dərin sularda boşaltmalı olurlar.

Beləliklə, yükün daşınması üçün əlavə resurslar sərf etmək lazım gəlir. Bu isə iqtisadi mübadilə üçün əlverişli deyil.

Avropa İttifaqı və Çinin Orta Dəhlizin getdikcə daha mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini nəzərə aldığını görürük və bu, gələcəkdə böyük məsələ olacaq.

Çini dəmir yolu vasitəsilə birləşdirmək üçün investisiyalar yatırılıb. Bu marşrut, əlbəttə, Azərbaycandan keçməlidir. Buna görə də Azərbaycan bu dəhlizdə əsas ölkələrdən biri olacaq.

Təbii ki, Xəzər dənizinin vəziyyəti də buna təsir göstərəcək. Göründüyü kimi, burada bir sıra məsələlər var. Əgər biz bunların həllinə hər hansı töhfə verə bilsək, bu layihə çərçivəsində bunu etməkdən çox məmnunuq.

İnanırıq ki, bu, başlanğıcdır. Qarşıda daha çox layihələr olacaq, lakin bunu zaman göstərəcək.