Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə tarixi dostluq və qardaşlıq bağlarından strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik səviyyəsinə yüksələrək iqtisadi məzmun baxımından da yeni mərhələyə daxil olub. Xüsusilə ticarət, investisiya, sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat-logistika, enerji, turizm və rəqəmsal iqtisadiyyat sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsi iki ölkənin iqtisadi potensialının bir-birini tamamlaması üçün yeni imkanlar yaradır.

Ticarətdən investisiyaya keçid

Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi münasibətlərində son illərin ən diqqətçəkən göstəricilərindən biri qarşılıqlı ticarətin sürətli artmasıdır. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 795 milyon ABŞ dollarına çatıb və əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artıb. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında isə ticarət dövriyyəsi illik müqayisədə 33 faiz artaraq 144 milyon dollar olub.
Bu dinamika göstərir ki, iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələr hələ öz potensial həddinə çatmayıb. Daha maraqlısı isə odur ki, qarşılıqlı ticarətin strukturunu genişləndirmək üçün kifayət qədər imkan mövcuddur.
2026-cı ilin iyulunda keçirilən Azərbaycan–Özbəkistan Hökumətlərarası Komissiyasının 15-ci iclasında tərəflər ticarət dövriyyəsinin 1 milyard dollara çatdırılması hədəfini bir daha təsdiqləyiblər. Eyni zamanda geoloji kəşfiyyat, qiymətli metalların hasilatı, tekstil, turizm, şəhərsalma, əczaçılıq, elektrotexnika, qida sənayesi və tikinti materiallarının istehsalı üzrə layihələr müzakirə olunub.
Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi münasibətlərinin yeni mərhələsinin əsas xüsusiyyəti ticarətdən investisiya və birgə istehsala keçidin sürətlənməsidir. Bu istiqamətdə ən mühüm mexanizmlərdən biri Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətidir. 500 milyon ABŞ dolları ümumi kapitala malik bu şirkət iki ölkədə perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsi və həyata keçirilməsi üçün yaradılıb. Azərbaycan Prezidenti də bu qurumun qarşılıqlı investisiya əməkdaşlığının inkişafında mühüm platformaya çevrildiyini vurğulayıb.
İnvestisiya əməkdaşlığının genişlənməsi hər iki ölkə üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan üçün Özbəkistan böyük daxili bazara, sürətlə inkişaf edən sənaye sektoruna və Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış imkanlarına malik mühüm tərəfdaşdır. Özbəkistan üçün isə Azərbaycan Xəzər dənizi üzərindən Avropa və digər Qərb bazarlarına çıxış, enerji, logistika və investisiya imkanları baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Hazırda Azərbaycanda Özbəkistan kapitalının iştirakı ilə fəaliyyət göstərən müəssisələrin sayı da artır. Azərbaycanda Özbəkistan sərmayəsi ilə təxminən 120 kommersiya qurumu fəaliyyət göstərir və onlar sənaye, kənd təsərrüfatı, tikinti, nəqliyyat və xidmət sahələrini əhatə edir.
Özbəkistanın rəsmi məlumatlarına əsasən isə 2025-ci ilin ortalarında ölkədə Azərbaycan kapitalının iştirakı ilə 280 müəssisə, o cümlədən 58 birgə müəssisə və 222 xarici kapital iştiraklı müəssisə fəaliyyət göstərib. Bu göstəricilər qarşılıqlı investisiya münasibətlərinin artıq real iqtisadi fəaliyyətə çevrildiyini göstərir.
Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyatlarının bir sıra sahələrdə bir-birini tamamlayan xüsusiyyətləri mövcuddur. Bu xüsusiyyətlər xüsusilə sənaye kooperasiyası üçün geniş imkanlar açır. Maşınqayırma, elektrotexnika, tekstil, kimya, qida sənayesi, tikinti materialları, əczaçılıq, kənd təsərrüfatı texnikası və digər sahələrdə birgə müəssisələrin yaradılması gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən ola bilər.
Əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biri kənd təsərrüfatı və aqrar emaldır. Hər iki ölkədə kənd təsərrüfatının iqtisadiyyatda mühüm rolu bu sahədə təcrübə mübadiləsi və birgə investisiya layihələri üçün geniş imkanlar yaradır.

Orta Dəhliz iki ölkəni daha da yaxınlaşdırır

Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi əlaqələrinin inkişafında nəqliyyat-logistika amilinin əhəmiyyəti getdikcə artır. Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın, Azərbaycan isə Xəzər hövzəsinin mühüm iqtisadi mərkəzlərindən biridir. Bu coğrafi mövqelər iki ölkəni Orta Dəhlizin inkişafında təbii tərəfdaşlara çevirir.
Özbəkistan üçün Azərbaycan üzərindən Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsi nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycan üçün isə Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın digər ölkələrinə çıxış baxımından mühüm tərəfdaşdır.
Buna görə də qarşıdakı illərdə Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi əlaqələrini yalnız ikitərəfli ticarət çərçivəsində deyil, Mərkəzi Asiya–Xəzər–Cənubi Qafqaz–Avropa iqtisadi əlaqələri kontekstində qiymətləndirmək lazımdır.
Nəqliyyat xərclərinin və daşınma müddətinin azaldılması, logistika mərkəzlərinin inkişafı, rəqəmsal gömrük və tranzit prosedurlarının sadələşdirilməsi qarşılıqlı ticarətin artımına birbaşa təsir göstərə bilər.
Azərbaycan və Özbəkistan enerji sahəsində də əməkdaşlığın yeni modellərini formalaşdıra bilərlər. Azərbaycanın enerji infrastrukturu, neft-qaz və bərpaolunan enerji sahəsində təcrübəsi, Özbəkistanın isə böyük enerji bazarı və artan investisiya ehtiyacları əməkdaşlıq üçün zəmin yaradır.
Xüsusilə bərpa olunan enerji, enerji səmərəliliyi, elektrik enerjisi sistemlərinin modernləşdirilməsi və yaşıl texnologiyalar gələcək əməkdaşlığın perspektivli istiqamətləri sırasındadır.

Qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin yeni modeli

Turizm də Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi münasibətlərinin genişləndirilməsi üçün perspektivli sahələrdəndir. İki ölkənin zəngin tarixi, mədəni irsi və türk dünyasının ortaq dəyərləri turizm əlaqələrinin inkişafı üçün ciddi potensial yaradır.
Bakı, Şəki, Qarabağ və digər Azərbaycan bölgələri ilə yanaşı, Daşkənd, Səmərqənd, Buxara və Xivə kimi turizm mərkəzləri arasında qarşılıqlı turist axınının artırılması mümkündür. Birgə turizm paketlərinin hazırlanması, aviareyslərin artırılması, turizm şirkətləri arasında əməkdaşlıq və investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi xidmət ixracını genişləndirə bilər.
Müasir iqtisadi münasibətlərdə rəqəmsallaşma artıq ayrıca sektor deyil, bütün iqtisadi fəaliyyət sahələrinin inkişafını müəyyən edən əsas amillərdən biridir.
Azərbaycan və Özbəkistan elektron hökumət, rəqəmsal xidmətlər, fintech, elektron ticarət, süni intellekt, rəqəmsal logistika və kibertəhlükəsizlik sahələrində təcrübə mübadiləsini gücləndirə bilərlər.
Xüsusilə Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların rəqəmsallaşdırılması, gömrük prosedurlarının elektronlaşdırılması və biznes məlumatlarının inteqrasiyası iki ölkə arasında ticarət xərclərinin azaldılmasına kömək edə bilər.
Birgə istehsal və investisiya layihələrinin sayı artırılmalıdır. Məhsulun bir ölkədən digərinə satılmasından daha çox, onun iki ölkənin müəssisələri tərəfindən birgə istehsal olunması uzunmüddətli əməkdaşlıq baxımından daha faydalıdır.
Habelə kiçik və orta sahibkarlığın qarşılıqlı əlaqələri gücləndirilməlidir. Böyük dövlət və korporativ layihələrlə yanaşı, KOB-ların biznes forumları, birgə sərgilər, elektron ticarət platformaları və birbaşa biznes əlaqələri də genişləndirilməlidir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin hazırkı mərhələsində əsas məsələ əldə olunan yüksək siyasi etimadı konkret iqtisadi nəticələrə çevirməkdir. Bunun üçün dövlətlərarası əməkdaşlıq mexanizmləri ilə yanaşı, özəl sektorun və regionların iqtisadi əlaqələri də genişləndirilməlidir.
İki ölkənin iqtisadiyyatlarının potensialı göstərir ki, əməkdaşlıq üçün imkanlar yalnız mövcud ticarət dövriyyəsi ilə ölçülə bilməz. Sənaye kooperasiyası, kənd təsərrüfatı, logistika, enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat, turizm, tikinti, maliyyə və yaşıl iqtisadiyyat qarşıdakı illərdə yeni iqtisadi artım sahələri ola bilər.
Azərbaycanın Avropa və qlobal bazarlara çıxış imkanları ilə Özbəkistanın Mərkəzi Asiyadakı mövqeyinin birləşdirilməsi iki ölkə üçün daha geniş regional iqtisadi imkanlar yaradır. Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığını yalnız ikitərəfli münasibətlər deyil, Xəzər regionu ilə Mərkəzi Asiyanın iqtisadi inteqrasiyasının mühüm elementi kimi qiymətləndirmək olar.
Əsas məqsəd qarşılıqlı ticarəti artırmaqla yanaşı, birgə dəyər yaratmaq, texnologiya və kapital mübadiləsini genişləndirmək, yeni istehsal və ixrac zəncirləri formalaşdırmaq olmalıdır. Bu model həyata keçirildiyi təqdirdə Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əməkdaşlıq yaxın illərdə yalnız 1 milyard dollarlıq ticarət hədəfinə deyil, daha yüksək səviyyəli investisiya və istehsal tərəfdaşlığına çevrilə bilər.
Mahir Həmzəoğlu