“Azərbaycanın paytaxtı Bakı bu gün dünyanın ən nüfuzlu şəhərsalma tədbirlərindən birinə ev sahibliyi edir. 182 ölkədən 45 mindən artıq qeydiyyata alınmış iştirakçını bir araya gətirən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası öz miqyasına görə rekord qırdı. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev forumun açılışında geniş çıxış edərək ölkənin şəhərsalma sahəsindəki uğurlarını, Qarabağın yenidən qurulması prosesini və Bakının çoxəsrlik memarlıq irsini dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırdı. Prezident Əliyev çıxışının əvvəlində bu hadisənin tarixi əhəmiyyətini vurğuladı. "Biz yəqin ki, qeydiyyatdan keçmiş iştirakçıların rekord sayına nail olduq" — deyən dövlət başçısı forumun bir il yarım əvvəl Azərbaycanda keçirilmiş COP29-dan sonra ölkənin ev sahibliyi etdiyi ikinci ən böyük beynəlxalq tədbir olduğunu bildirdi. Bu rəqəmlər təsadüfi deyil. Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq arenada diplomatik çəkisinin artması, ölkəyə olan marağı yeni zirvəyə qaldırıb. Prezident əminliyini bildirdi ki, ilk dəfə Bakıya gələn qonaqlar Azərbaycanı daha yaxşı tanımaq, şəhərsalmanın inkişafı sahəsindəki işləri öz gözləri ilə görmək imkanı əldə edəcəklər”.

Bu sözləri xalqcebhesi.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Naqif Həmzəyev deyib.

N.Həmzəyev qeyd edib ki, Avropa ilə Asiya arasında yerləşən Azərbaycanın həmişə Şərqlə Qərbin qovuşduğu məkan olduğunu vurğulayan Prezident bu xüsusiyyətin ölkənin memarlığında da öz izini qoyduğunu bildirdi: “"Əgər siz Bakıda İçərişəhərin qədim divarları arasında gəzsəniz, sonra bircə küçəni keçsəniz, özünüzü tamamilə müasir mühitdə hiss edəcəksiniz" — deyən Prezident Əliyev Bakı Bulvarının vaxtilə üç kilometr olduğunu, indi isə 15 kilometrdən artıq tanınmış dənizkənarı məkan kimi dünyaya tanındığını xatırlatdı. Bu bütövlük — qədimliklə yenilik, tarixi irsin qorunması ilə müasirləşmə zərurəti arasındakı tarazlıq — Azərbaycan şəhərsalmasının əsas fəlsəfəsini təşkil edir. Prezident bu ili "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan etdiklərini xatırladaraq BMT-nin Məskunlaşma Proqramı ilə birgə 2022-ci ildən etibarən uzun illər işğal altında olmuş şəhərlərdə — Ağdamda, Zəngilanda və Xankəndidə üç milli şəhərsalma forumu keçirdiklərini vurğuladı. Prezident Əliyev çıxışında Azərbaycanın yalnız Bakıdan ibarət olmadığını, ölkənin bir çox şəhərinin öz memarlığı ilə dünyaya meydan oxuduğunu xüsusi olaraq qeyd etdi”.

Deputat vurğulayıb ki, Şirvanşahlar dövlətinin keçmiş paytaxtı Şamaxıda 743-cü ildə tikilmiş dünyanın ən qədim məscidlərindən birinin olduğunu, Naxçıvanda isə dahi memar Əcəmi Naxçıvaninin tikdiyi XII əsrə aid Möminə xatun türbəsinin möhtəşəmliyini xatırladan Prezident, Nizami Gəncəvinin vətəni Gəncədən, Qafqaz Albaniyasının paytaxtı Qəbələdən, tarixi abidələri ilə məşhur Şəkidən danışdı: “Ən maraqlı nümunə kimi isə o, Lahıc kəndini göstərdi: "On beş əsr bundan əvvəl kənd yaradılanda insanlar bu gün də işləyən kanalizasiya sistemini və su xəttini çəkmişlər". Bu fakt — əcdadların müasir mühəndislikdən 15 əsr öncə nə qədər mükəmməl bir sistem qurduğu həqiqətən heyrət doğurur. Prezident bütün bu abidələrin ziyarətçilər üçün açıq olduğunu, onlara toxunmaq mümkün olduğunu vurğuladı: “Hesab edirəm ki, bu, bizim tarixi irsimizə münasibətimizin ən yaxşı göstəricisidir”. Şəhər inkişafını izah etmək üçün Prezident Əliyev mövzuya özünəməxsus bir bənzətmə ilə yanaşdı, Formula 1 yarışına toxundu. Bakı Qran-Prisi şəhər halqasında keçirilən çox azsaylı yarışlardan biridir: ən sürətli düzlükdə bolid saatda 300 kilometrdən çox sürətlə gedərkən, pilot sonra əyləcə basaraq yeddi metrlik dar küçəyə, üstəlik qədim qala divarlarından cəmi bir metr aralıda sığışmalıdır. "Pilotlar liderlər, qərar qəbul edənlər və inkişaf gündəliyini irəli aparanlar kimi cəsur və ehtiyatlı olmalıdırlar" — deyən Prezident bu bənzətməni ictimai idarəetmə ilə birbaşa əlaqələndirdi: inkişafda cəsur olmaq, tarixi irsin qorunmasında isə son dərəcə ehtiyatlı olmaq lazımdır”.

O eləcə də əlavə edib ki, çıxışın ən güclü hissəsi işğaldan azad edilmiş Qarabağın yenidən qurulmasına həsr olundu: “30 il erməni işğalı altında qalan bu ərazinin tamamilə məhv edildiyini xatırladan Prezident Əliyev beynəlxalq müşahidəçilərin Ağdamı "Qafqazın Xirosiması" adlandırdığını bildirdi. Lakin bu viran mənzərə atom bombasından deyil, 30 illik sistematik dağıntı siyasətinin nəticəsi idi — binalar, tarixi tikililər, evlər bir-bir sökülüb dağıdılmışdı. Bugün isə mənzərə tamamilə dəyişib. Cəmi beş ildə görülən işlər heyrətamizdir: 70 kilometr tunel qazılıb, 500 körpüdən 435-i inşa edilib, elektrik stansiyaları, su kəmərləri, su anbarları istifadəyə verilib, evlər, məktəblər, xəstəxanalar tikilib, üç beynəlxalq hava limanı açılıb, dəmir yolları çəkilib. Artıq 85 mindən artıq azərbaycanlı keçmiş işğal altında olmuş ərazilərdə yaşayır. Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində şəhər və kəndlərin baş planları hazırlanır, minalardan təmizləmə davam edir, sənaye zonaları salınır. Prezidentin sözləri ilə desək: "Yalnız dağıtmaq, məhv etmək və əziyyətlər vermək üçün gələnlərdən fərqli olaraq, məhz torpağın yiyələri bu cür davranırlar””.

N.Həmzəyevin sözlərinə görə, çıxışın diqqət çəkən bir digər hissəsi Bakının ekoloji transformasiyasına həsr olundu: “Prezident xatırlatdı ki, Bakı 1846-cı ildə dünyada ilk neft hasil edən şəhər kimi tarix yazdı. Lakin onun qiyməti ağır oldu — 180 ilə yaxın müddətdə ətraf mühitin qorunmasına demək olar ki, diqqət yetirilmədi. Bakı şəhərinin bəzi hissələri — Qara şəhər, Bibiheybət, Böyükşor — onilliklər boyu çirkab içində boğulurdu. Bu gün o ərazilər tanınmaz dərəcədə dəyişib. Çox çirklənmiş Qara şəhər əvəzinə müasir "Ağ şəhər" kompleksi yüksəlib, şəhərsalmanın nümunəvi bir təzahürü reallaşıb. Son 20 ildə Bakıda 100 park və ictimai yer salınıb, 19-u tam yenilənib. Şəhər müasir metro, elektrikli avtobus parkı və ekoloji infrastrukturla inkişaf etməkdədir”.

Deputat onu da bildirib ki, Prezident Əliyev çıxışını ümidverici bir mesajla tamamladı: “O, BMT-dən olan mütəxəssislərin və dünya şəhərlərindən gələn qonaqların ekspert bilikləri ilə Azərbaycanın öz təcrübəsinin birlikdə daha gözəl nəticələr verəcəyinə inanır. "Şəhərsalma prosesində çox səhvlər olub və düşünürəm ki, həmin dövr artıq keçmişdə qaldı" — deyən Prezident bu sözlərlə həm öz ölkəsinin keçdiyi çətin yolu etiraf etdi, həm də gələcəyə olan inamı ifadə etdi. Forumun 13-ci Sessiyası bir həqiqəti bir daha sübut etdi: Bakı artıq yalnız neftin şəhəri deyil — o, qədimliklə müasirliyi, dağıntıdan yaradıcılığa keçişi, Şərqlə Qərbi bir arada yaşadan, dünyaya öyrədəcək nümunəsi olan bir şəhərə çevrilib”.

Röya İsrafilova