
428 kiloqramdan artıq narkotik vasitə, 17 590 ədəd psixotrop tərkibli həb, silahlı insident, zərərsizləşdirilən uçuş aparatları və saxlanılan sərhəd pozucuları… Bütünbunlar cəmi bir ay ərzində Azərbaycan–İran dövlət sərhədində baş verənlərin miqyasını göstərir. Ortaya çıxan mənzərə isə kifayət qədər ciddi suallar doğurur: İran ərazisindən Azərbaycana yönələn narkotik qaçaqmalçılığının arxasında kimlər dayanır və qonşu ölkənin aidiyyəti qurumları bu cinayətkar fəaliyyətin qarşısını almaq üçün nə edir?
Bakues.az-ın məlumatına görə, son dövrlər Azərbaycan–İran dövlət sərhədində baş verən hadisələr artıq ayrı-ayrı qaçaqmalçılıq cəhdləri kimi deyil, milli təhlükəsizlik baxımından ciddi təhlil tələb edən proses kimi qiymətləndirilməlidir.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin son bir ay ərzində həyata keçirdiyi əməliyyat-qoşun tədbirlərinin nəticələri problemin miqyasını bütün aydınlığı ilə ortaya qoyur. Ümumilikdə428 kiloqramdan artıq narkotik vasitənin və 17 590 ədəd psixotrop tərkibli həbin ölkə ərazisinə keçirilməsinin qarşısı alınıb.
Bu rəqəmlər sadəcə statistik göstəricilər deyil. Onların arxasında narkotik asılılığına sürüklənə biləcək insanlar, dağıla biləcək ailələr, təhlükə altına düşən insan taleləridayanır. Azərbaycan sərhədçilərinin qanunsuz dövriyyədən çıxardığı hər kiloqram narkotik vasitə, əslində, cəmiyyətimizi hədəfə alan ağır cinayətlərin qarşısının alınması deməkdir.
Bəs bu qədər narkotik vasitə İran ərazisindən Azərbaycan sərhədinə necə gəlib çıxır?
Məsələnin ən narahatedici tərəfi də məhz budur.
Azərbaycan sərhədçilərinin mütəmadi olaraq qarşısını aldığı qaçaqmalçılıq cəhdləri göstərir ki, cinayətkar şəbəkələr sərhədi keçmək üçün getdikcə daha müxtəlif və təhlükəli üsullara əl atırlar. Əvvəllər əsasən quru yollarından istifadə edən narkotik qaçaqmalçıları indi pilotsuz uçuş aparatlarını, hətta paratrike tipli hava vasitələrini də cinayətkar fəaliyyətə cəlb edirlər.
Bu, təsadüfi və hazırlıqsız fəaliyyətə bənzəmir. Külli miqdarda narkotik vasitənin əldə edilməsi, qablaşdırılması, daşınması, uçuş aparatlarının hazırlanması və sərhədə istiqamətləndirilməsi müəyyən təşkilatlanma və koordinasiya tələb edir.
Belə olan halda haqlı suallar yaranır: İranın sərhəd təhlükəsizliyinə cavabdeh qurumları bütün bunları niyə vaxtında aşkar edə bilmir? Narkotik yüklü uçuşaparatlarının sərhəd istiqamətində hərəkətinin qarşısı niyə alınmır? Azərbaycan ərazisinə yönəlmiş qaçaqmalçılıq cəhdlərinin davamlı xarakter alması İran tərəfində nəzarətin yetərsizliyindən, yoxsa cinayətkar fəaliyyətə göz yumulmasından xəbər verir?
Bu suallara aydınlıq gətirilməsi artıq zərurətə çevrilmişdir.
Əlbəttə, İran ərazisindən narkotik qaçaqmalçılığı cəhdlərinin qeydə alınması həmin ölkənin dövlət qurumlarının bu cinayətlərdə iştirak etdiyini özlüyündə sübut etmir. Lakin bu qədər ciddi və təkrarlanan hadisələr qarşısında yalnız Azərbaycanın sərhəd mühafizəsi orqanlarının mübarizə aparması kifayət deyil. İran tərəfi də öz ərazisindən qaynaqlanan qanunsuz fəaliyyətin təşkilatçılarını müəyyənləşdirməli, qarşısını almalı vənəticələr barədə aydın mövqe ortaya qoymalıdır.
Sərhəddə narkotiklə yanaşı, silah da işə düşür
Baş verən hadisələrin digər təhlükəli məqamı narkotik qaçaqmalçılığının artıq silahlımüqavimətlə müşayiət olunmasıdır.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin keçirdiyi əməliyyatlar zamanı sərhədçilərin qanuni tələblərinə tabe olmayan sərhəd pozucusu silahlı müqavimət göstərərək onların həyatına qəsd edib. Azərbaycan sərhədçilərinin qətiyyətli və qanunauyğun tədbirləri nəticəsində həmin şəxs zərərsizləşdirilib.
Bu hadisə narkotik qaçaqmalçılığının yalnız qanunsuz mal dövriyyəsi olmadığını, eyni zamanda, sərhədçilərin həyatına və dövlət təhlükəsizliyinə birbaşa təhdid yaratdığını birdaha nümayiş etdirir.
Sərhədi pozmağa cəhd edən şəxsin silaha əl atması cinayətkar şəbəkələrin öz məqsədlərinə çatmaq üçün insan həyatını təhlükəyə atmaqdan belə çəkinmədiyinigöstərir.
Digər əməliyyatlar zamanı narkotik vasitələri Azərbaycan ərazisinə keçirməyə çalışan iki sərhəd pozucusunun saxlanılması, eləcə də paratrike tipli uçuş aparatını idarə edən İran vətəndaşı olan pilotun ələ keçirilməsi sərhəd mühafizəsi sahəsində əldəedilən mühüm nəticələrdəndir.
Xüsusilə pilotun saxlanılması diqqət çəkir. Çünki burada söhbət artıq sadəcə havada aşkar edilərək zərərsizləşdirilən texniki vasitədən deyil, həmin vasitəni birbaşa idarəedən şəxsin də müəyyənləşdirilərək saxlanılmasından gedir.
Bu nəticə Azərbaycan sərhədçilərinin yalnız qaçaqmalçılıq predmetlərini aşkarlamaqla kifayətlənmədiyini, cinayətkar fəaliyyətdə iştirak edən şəxslərin tutulması istiqamətindədə məqsədyönlü fəaliyyət göstərdiyini nümayiş etdirir.
Azərbaycan gənclərinin gələcəyini hədəfə alan təhlükə
Narkotik qaçaqmalçılığına yalnız sərhəd təhlükəsizliyi prizmasından yanaşmaq düzgün olmazdı. Bu, eyni zamanda, bir millətin sağlamlığına, insan kapitalına və gələcəyinə yönəlmiş ağır təhdiddir.
Azərbaycan ərazisinə keçirilən narkotik vasitələrin son nəticədə hansı şəxslərə, hansı ünvanlara çatdırılmasının nəzərdə tutulduğu istintaqla müəyyən edilməlidir. Lakin bir həqiqət dəyişmir: qanunsuz narkotik dövriyyəsinin ən ağır nəticələrini cəmiyyət, xüsusilədə gənc nəsil yaşayır.
Narkotik asılılığı yalnız bir insanın sağlamlığını məhv etmir. O, ailə münasibətlərini dağıdır, əmək qabiliyyətini zəiflədir, cinayətkarlıq üçün zəmin yaradır və bütövlükdəcəmiyyətə zərbə vurur.
Bu baxımdan İran ərazisindən Azərbaycan istiqamətində davam edən narkotik qaçaqmalçılığı cəhdləri barədə qonşu dövlətin aidiyyəti qurumlarının üzərinə ciddi məsuliyyət düşür.
İranın öz ərazisində narkotiklə mübarizə tədbirləri həyata keçirməsi məlumdur. Ancaq bu fakt Azərbaycan sərhədinə yönələn təhlükənin miqyasını azaltmır. Əksinə, mövcud imkanların iki ölkə arasındakı sərhəd xəttində cinayətkar şəbəkələrin fəaliyyətinin qarşısının alınmasına daha təsirli şəkildə yönəldilməsi zərurətini ortaya qoyur.
Narkotik tacirlərinin Azərbaycan gənclərinin sağlamlığını təhlükəyə atmasına heçbir halda laqeyd münasibət göstərilə bilməz.
Sərhədçilərin peşəkarlığı – dövlətin təhlükəsizlik təminatı
Bütün bu hadisələrin fonunda xüsusi vurğulanmalı olan əsas məqam Azərbaycan sərhədçilərinin nümayiş etdirdiyi yüksək peşəkarlıq, sayıqlıq və qətiyyətdir.
Müasir dövrdə dövlət sərhədinin mühafizəsi təkcə fiziki maneələrin qorunması demək deyil. Pilotsuz uçuş aparatlarının geniş tətbiqi, qaçaqmalçılığın texniki imkanlarının artması və cinayətkar şəbəkələrin yeni üsullardan istifadə etməsi sərhəd təhlükəsizliyinə tamamilə fərqli yanaşma tələb edir.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin son əməliyyatları göstərir ki, Azərbaycan sərhədçiləri dəyişəntəhdidlərə qarşı çevik və effektiv tədbirlər həyata keçirmək qabiliyyətinə malikdirlər.
Sərhəd pozucularının vaxtında aşkarlanması, əməliyyat şəraitinin düzgün qiymətləndirilməsi, qanunsuz uçuş aparatlarının zərərsizləşdirilməsi, narkotik yüklərinin ələ keçirilməsi və cinayətkar şəxslərin saxlanılması təsadüfi uğurlar deyil. Bunlar şəxsi heyətin peşə hazırlığının, əməliyyat fəaliyyətinin və koordinasiyalı tədbirlərin nəticəsidir.
Xüsusilə silahlı müqavimət şəraitində sərhədçilərin həyatının qorunması və qanunvericiliyə uyğun tədbirlərin görülməsi xidmətin nə qədər məsuliyyətli və təhlükəliolduğunu bir daha xatırladır.
Hər bir uğurlu əməliyyatın arxasında gecə-gündüz xidmət aparan, çətin relyef və hava şəraitində dövlət sərhədinin toxunulmazlığını təmin edən, bəzən öz həyatını riskə atan Azərbaycan sərhədçisi dayanır.
Cəmi bir ayda yüzlərlə kiloqram narkotik vasitənin ölkə ərazisinə keçirilməsinin qarşısının alınması məhz bu fədakar xidmətin real nəticəsidir.
İran tərəfi suallara cavab verməlidir
Yaranmış vəziyyətin yalnız Azərbaycan sərhədçilərinin peşəkarlığı hesabına nəzarətdə saxlanılması problemin kökündən həlli demək deyil.
Narkotik qaçaqmalçılığı transmilli cinayətdir və onunla mübarizə sərhədin hər ikitərəfində ciddi tədbirlər tələb edir.
İranın müvafiq dövlət qurumlarından gözlənti aydındır: Azərbaycan istiqamətində fəaliyyət göstərən narkotik qaçaqmalçılığı şəbəkələrinin müəyyənləşdirilməsi, qanunsuz uçuşların qarşısının alınması, cinayətkarların məsuliyyətə cəlb olunması vəAzərbaycanla əməliyyat məlumatlarının mübadiləsinin gücləndirilməsi.
Əgər Azərbaycan sərhədçiləri öz ərazilərində narkotik yüklü uçuş aparatlarını vaxtındaaşkar edib zərərsizləşdirə bilirlərsə, eyni təhlükənin İran ərazisində hansı şəraitdə meydana çıxdığının araşdırılması da tamamilə əsaslı tələbdir.
Bu məsələdə susqunluq və fəaliyyətsizlik təhlükənin davam etməsinə şərait yaradabilər. İstənilən nəzarət boşluğu isə ilk növbədə cinayətkar şəbəkələrin maraqlarına xidmət edir.
Azərbaycanın dövlət sərhədi narkotik qaçaqmalçıları üçün keçid məntəqəsi ola bilməz. Ölkəmizin ərazisi cinayətkar şəbəkələrin sınaq meydanına çevrilə bilməz. Azərbaycan gənclərinin gələcəyi heç bir qanunsuz qazancın qurbanı ola bilməz.
Son bir ayın əməliyyat nəticələri iki mühüm həqiqəti ortaya qoyur: İran ərazisindən Azərbaycan istiqamətində narkotik qaçaqmalçılığı təhlükəsi ciddi xarakter daşıyır və Azərbaycan sərhədçiləri bu təhlükəyə qarşı qətiyyətli mübarizə aparırlar.
İndi cavab gözləyən əsas sual budur: Azərbaycan sərhədçiləri öz vəzifələrini bu səviyyədə yerinə yetirərkən, İran tərəfi öz sərhədində baş verənlərin qarşısını almaq üçün hansı nəticəyönümlü addımları atır?
Bu suala cavab verilməsi təkcə iki ölkə arasındakı sərhəd təhlükəsizliyi baxımından deyil, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizənin gələcəyi üçün də mühüməhəmiyyət daşıyır.
Bir məqam isə artıq aydındır: Azərbaycan sərhədçiləri dövlət sərhədinin toxunulmazlığını, xalqın təhlükəsizliyini və gənclərimizin gələcəyini qorumaq əzmindədirlər.
Çünki sərhəddə qarşısı alınan hər narkotik yükü təkcə uğurlu əməliyyat deyil, həm də qorunan insan taleləri, xilas edilən gələcək deməkdir.