Ukrayna Prezidenti Zelenski ilə Rusiya Prezidenti Putin arasında görüşün mümkünlüyü yenidən ortaya atılıb. Rusiya Prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov müsahibəsində bildirib ki, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Rusiya lideri Vladimir Putinlə görüşüb danışıqlar aparmaq istəyirsə, Moskvaya gələ bilər.
Uşakov qeyd edib ki, Zelenski Putinlə görüşməyə hazır olması barədə müxtəlif kanallar vasitəsilə mesajlar göndərir.
“Əgər bu qədər danışmaq istəyirsə, gəlsin”, – deyə Uşakov bildirib.
Qeyd edək ki, sentyabrın 12-də Zelenski dekabrda ABŞ-da keçiriləcək G20 sammiti çərçivəsində Putinlə görüşmək istədiyini açıqlayıb. O, mümkün danışıqlarda hansı məsələləri müzakirə etmək istədiyini dəqiqləşdirməyib və əsas olanın nəticə olduğunu vurğulayıb.
Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov da daha əvvəl Zelenskinin Putinlə görüşmək üçün Moskvaya gələ biləcəyini bildirmişdi. Zelenski isə zarafatla Rusiyanın paytaxtına yalnız “raketlə” gedə biləcəyini demişdi.
Bu arada Zelenski “CNN Türk” telekanalına müsahibəsində deyib ki, o, rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə Türkiyədə görüşməyə hazırdır. O, danışıqların başlanması üçün çevik hərəkətə keçməyin vacibliyini vurğulayıb. Xüsusilə Qara dənizdə təhlükəsizliyin təmin edilməsinin əhəmiyyətinə diqqət çəkib.
Zelenskinin sözlərinə görə, Qara dənizdə təcili olaraq təhlükəsiz dəhliz açılmalıdır. O, hazırda 4 gəminin Rusiya hücumlarına məruz qaldığını bildirib.
“Prezident Ərdoğan bu məsələləri Rusiya tərəfi ilə müzakirə edəcək. Bunun hansı formatda, necə və nə vaxt keçiriləcəyi, əlbəttə ki, Prezidentin öz qərarından asılıdır”, – deyə Zelenski qeyd edib.
Ukrayna Milli Strateji Araşdırmalar İnstitutunun Xarici Siyasət Araşdırmaları Mərkəzinin baş məsləhətçisi, iqtisad elmləri namizədi İvan Us qəzetimizə açıqlamasında deyib ki,
Zelenski Putinlə birbaşa görüşmək arzusunu heç vaxt gizlətməyib – hərçənd bu, Rusiya və ya Belarusda olmamalıdır. Bu mənada, onun son bəyanatı əvvəlki ritorikasının davamıdır.
"Niyə məhz Türkiyə? Çünki Ukraynanın bu genişmiqyaslı müharibədə əldə etdiyi ilk diplomatik uğur danışıqların Belarusdan İstanbula köçürülməsi idi; Ukrayna Türkiyəni "Ukrayna tərəfdarı neytrallıq" mövqeyini qoruyan bir ölkə kimi görür. Bundan əlavə, aydın şəkildə başa düşülür ki, Putin Zelenski ilə birbaşa görüşmək istəmir, çünki belə bir görüş onları faktiki olaraq bərabər səviyyəyə qoyardı – Putin isə bundan qaçmağa çalışır.
Konkret bir məkan təklif etməklə Zelenski əslində belə bir görüşə razı olmayan tərəfin Rusiya olduğunu nümayiş etdirməyi hədəfləyir. Bu, sülhün qarşısını alan tərəfin Ukrayna olması barədəki iddiaya qarşı tutarlı bir cavabdır" o, deyib.
Ukrayna Milli Strateji Araşdırmalar İnstitutunun direktor müavini, iqtisad elmləri doktoru, politoloq Vyaçeslav Potapenko deyib ki, bu təklif dialoqa dəvət kimi səslənsə də, mahiyyət etibarilə siyasi bir siqnaldır; bu siqnal daha çox Kiyevə deyil, xarici auditoriyaya ünvanlanıb: "Ukrayna Prezidentinin bu gün danışıqlar masası arxasında kimləri təmsil etdiyini anlamaq vacibdir. O, yalnız Ukraynanın adından deyil, həm də bütün bu illər ərzində ölkəyə dəstək vermiş Qərb tərəfdaşlarından ibarət geniş koalisiyanın adından çıxış edir. Buna görə də, belə bir görüş yalnız bərabər tərəflər arasında və ya buna yaxın bir formatda baş tuta bilər. Bu cür görüşlər üçün isə çoxdan müəyyən edilmiş qaydalar mövcuddur: görüş hər iki tərəf üçün məqbul olan neytral ərazidə keçirilməlidir. Danışıqların əvvəlki mərhələlərinin harada keçirildiyinə nəzər salsaq, görərik ki, belə məkanların seçilməsində heç bir çətinlik yoxdur.
Moskvaya səfər etmək – danışıqlarda nələrin müzakirə olunmasından asılı olmayaraq – kənardan yalnız bir cür yozulacaq: kiçik tərəfin böyük tərəfin yanına gəlməsi kimi. Rusiya illərdir ki, Ukrayna üzərindəki "böyük" statusunun tanınmasına çalışır, Ukrayna isə bunu qəbul etməkdən imtina edir. Moskvada görüşə razılaşmaq simvolik bir güzəşt demək olardı. Moskva dialoqa açıq olduğu təəssüratını yaratmağa, eyni zamanda belə bir görüşün baş tutmamasına görə məsuliyyəti Kiyevin üzərinə yıxmağa çalışır".
Poroşenko deyib ki, Türkiyə, eləcə də Azərbaycan görüş üçün yaxşı yerdir. Lakin imzalaya biləcəkləri bir sülh sənədi olmadığı təqdirdə, Putinin Zelenski ilə üzbəüz görüşmək istəyəcəyinə dair ciddi şübhələrim var. Eyni zamanda, hazırkı məqamda istənilən sülh sazişi ərazi dəyişikliklərini nəzərdə tutardı ki, bu da həm Ukraynanın, həm də Rusiyanın konstitusiyalarına ziddir.
İntermariun İnstitutunun rəhbəri, ukraynalı politoloq
Valentin Haydayın fikrincə, Yuri Uşakov və Vladimir Zelenskinin Vladimir Putinlə mümkün görüşə dair təklifləri danışıqların təşkili ilə bağlı kökündən fərqli iki yanaşmanı əks etdirir: "Rusiya tərəfinin Zelenskinin Moskvaya gəlməli olduğu barədə iddiasına sadəcə diplomatik protokol məsələsi kimi baxmaq olmaz. Bu, əslində, Ukrayna prezidentinin öz ölkəsinə qarşı genişmiqyaslı müharibə aparan bir dövlətin paytaxtına səfər etməsi təklifidir. Bundan əlavə, belə bir səfər Rusiya təbliğatı tərəfindən simvolik bir hekayə formalaşdırmaq üçün istifadə oluna bilər; bu isə Ukrayna liderinin Moskvaya Kremlin şərtləri ilə gəldiyi təəssüratını yaradar. Nəticə etibarilə, görüşün keçiriləcəyi yer məsələsi təkcə praktiki deyil, həm də siyasi əhəmiyyət daşıyır.
Zelenskinin danışıqların Türkiyədə keçirilməsi ilə bağlı təklifi fərqli bir ssenari ortaya qoyur. Ankara münaqişənin hər iki tərəfi ilə işgüzar münasibətlərini qoruyub saxlayır, Rusiya-Ukrayna məsələlərində vasitəçi qismində çıxış edir və Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Nəticədə, Türkiyə müharibə aparan tərəflərdən hər hansı birinin paytaxtı ilə müqayisədə daha münasib diplomatik məkan ola bilər.
Eyni zamanda, Zelenskinin Putinlə görüşməyə hazır olması Kiyevin Rusiyanın şərtlərini qəbul etdiyi anlamına gəlmir. Əksinə, bu, Ukraynanın diplomatik dialoqa hazır olduğunu nümayiş etdirir. Lakin bu danışıqların, Moskvanın hərbi əməliyyatlarını davam etdirmək üçün istifadə edə biləcəyi növbəti bir vaxt qazanma taktikasına çevrilməməsi son dərəcə vacibdir".
Haydayın fikrincə, əslində, məsələ iki prezidentin harada görüşə biləcəyi deyil, Kremlin müharibəyə həqiqi son qoymağa hazır olub-olmadığıdır: "Moskvanın sülhə hazır olub-olmadığını Zelenskini Rusiya paytaxtına dəvət edən bəyanatlara əsasən deyil, konkret addımlara – atəşkəsin elan edilməsinə, ultimatumlardan imtina olunmasına və Ukraynanın suveren dövlət kimi mövcudluq hüququnun tanınmasına – əsasən qiymətləndirmək lazımdır".

Rusiyanın tanınmış ictimai-siyasi xadimi, Politrus.com analitik informasiya portalının rəhbəri Vitali Arkov isə deyib ki, əgər Vladimir Zelenski Rusiya lideri Vladimir Putinlə danışıqlar aparmaq istəyərsə, o, Moskvada məmnuniyyətlə qarşılanar. Belə bir səfər zamanı onun təhlükəsizliyinə zəmanət verilərdi. Lakin bunun baş tutma ehtimalı qeyri-müəyyən görünür: "Birincisi, Zelenskinin özü dəfələrlə bəyan edib ki, Moskvaya getməkdən imtina edir (hətta zarafatla bildirib ki, ora ancaq raketlə gedə bilər).
İkincisi, Kreml Ukraynada Zelenskinin prezidentliyinin legitimliyi ilə bağlı dəfələrlə şübhələrini ifadə edərək, ölkə konstitusiyasında nəzərdə tutulan seçki müddətlərinin kobud şəkildə pozulduğunu vurğulayıb; bu kontekstdə Ali Rada yeganə legitim ali hakimiyyət orqanı kimi göstərilib.
Bu yaxınlarda Vaşinqtondan Ukrayna Prezidenti vəzifəsində başqa bir şəxsin olmasının zəruriliyi olduqca kəskin şəkildə dilə gətirildi. Bu, ABŞ-nin, göstərişləri Brüssel, Paris və ən əsası Londondan almağa üstünlük verən Zelenskiyə vaxt itirməkdən bezdiyinin əlamətidir.
Bir sıra ukraynalı siyasətçi artıq birbaşa və ya dolayısı yolla Vladimir Zelenskini prezidentlik postunda (Bankova) əvəz etməyə hazır olduqlarına dair siqnallar veriblər. Onların arasında Ukrayna Prezidenti Ofisinin hazırkı rəhbəri Kirill Budanov da var. Yeri gəlmişkən, o, daha əvvəl bildirmişdi ki, müharibəyə son qoymaq naminə danışıqlar üçün Moskvaya uçmağa hazırdır – bu ehtimal Ağ Evlə Kreml arasında da müzakirə olunmuşdu".
Arkov onu da vurğulayıb ki, Rusiya və Ukrayna arasında yüksək səviyyəli görüş İstanbulda və ya Bakıda (bu təklifi Vladimir Zelenskinin özü daha əvvəl Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşü zamanı irəli sürmüşdü), yaxud Moskvanın "toksik" hesab etmədiyi hər hansı digər şəhərdə baş tuta bilər: "Mənim fikrimcə, hazırda bu, əsas məsələ deyil.
Daha vacib olan məqam danışıqlar masası üzərində nələrin olacağı, xüsusilə də hansı sənədlərin imzalanmağa hazır olacağıdır.
2022-ci ilin yazında, İstanbuldakı danışıqlar zamanı belə razılaşmalar mövcud idi. Lakin, indi hamımızın bildiyi kimi, Böyük Britaniyanın o vaxtkı Baş naziri Boris Consonun Londondan etdiyi zəngdən sonra Kiyev rejiminin lideri Vladimir Zelenski itaətkarcasına həmin sənədləri imzalamaqdan və ya danışıqları davam etdirməkdən imtina etdi.
Moskva və Kiyev nümayəndə heyətləri arasında danışıqların Əbu-Dabidə bərpa olunması ehtimalı hazırda fəal müzakirə mövzusudur. Lakin 2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında keçirilmiş birinci və ikinci danışıqlar raundundan bəri vəziyyət – həm təmas xəttində, həm də qlobal miqyasda – əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Buna görə də, o vaxt hazırlanmış şərtlərin müəyyən düzəlişlərə ehtiyac duyacağını güman etmək məntiqlidir".
Onun fikrincə, bundan əlavə, statusu qeyri-müəyyən olaraq qalan Zelenskinin təmsil etdiyi Kiyev mütəmadi olaraq bir-birini istisna edən bəyanatlar verir. O, bəzən cənub-şərqdəki ərazilərin xeyli hissəsinin Moskvanın nəzarətinə keçdiyini (Moskvanın bunu tarixi rus torpaqlarının geri qaytarılması kimi təqdim etdiyi halda) qəbul etməyə hazır görünür, lakin dərhal sonra sülh danışıqlarının müzakirəsi üçün ilkin şərt kimi "işğaldan azad olunma" zərurəti barədəki "köhnə nəğmə"yə qayıdır: "
Zelenskinin sülh danışıqları prosesini qəsdən pozduğu getdikcə daha aydın görünür; o, bunu Avropadakı ağalarının tapşırığı ilə və onların maraqları naminə edir, lakin bu, Kiyev rejiminin cinayətkar siyasətinin bədəlini hər gün öz qanı ilə ödəyən Ukrayna xalqının ziyanınadır".

Cavid