Hazırda Kiyevdə elektrik təchizatı vəziyyəti nisbətən sabitdir, baxmayaraq ki, cəmi bir neçə gün əvvəl şəhərin müəyyən hissələrində elektrik kəsintiləri müşahidə olunmuşdu. Vəziyyətin gedişatına əsasən demək olar ki, bu problemlər genişmiqyaslı elektrik çatışmazlığından daha çox, enerji infrastrukturunda – xüsusilə də paylayıcı şəbəkələrdə – yaranmış lokal xarakterli nasazlıqlardır.
Təbii ki, qəti nəticələr çıxarmaq üçün mütəxəssislərdən və enerji şirkətlərindən alınan məlumatlar tələb olunur; bununla belə, Kiyev sakinlərinin öz müşahidələri göstərir ki, mövcud elektrik kəsintiləri əsasən paylayıcı infrastrukturun vəziyyəti ilə bağlıdır.
Diqqətəlayiqdir ki, enerji infrastrukturuna qarşı irimiqyaslı zərbələr endirilməzdən əvvəl belə, elektrik enerjisinin verilməsində fasilə qrafiklərinin tətbiqinə başlanılmışdı. Oktyabrın 6-dan 7-nə keçən gecə növbəti irimiqyaslı hücum həyata keçirildi; bununla belə, müşahidə olunan bütün kəsintilərin səbəbinin məhz həmin hadisə olduğunu dəqiq söyləmək çətindir.
Kiyevin bəzi rayonlarında sakinlər müəyyən binalarda elektrik enerjisinin kəsildiyini, eyni zamanda qonşu binaların küçə və giriş işıqlandırmasının yanmağa davam etdiyini müşahidə ediblər. Bu, elektrik təchizatı ilə bağlı problemlərin lokal xarakter daşıdığını göstərə bilər; bununla belə, həmin faktın özü enerji şəbəkəsindəki ümumi elektrik balansı barədə qəti qiymətverməyə imkan vermir.
Son bir-iki gün ərzində sakinlər vəziyyətdə nəzərəçarpacaq yaxşılaşma müşahidə ediblər: elektrik enerjisinin kəsilməsi halları xeyli azalıb. Buna biznes və ofislərdə elektrik enerjisi istehlakının azaldığı həftəsonu amili də təsir göstərmiş ola bilər. Bununla belə, hazırkı vəziyyət üç-dörd gün əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə xeyli yaxşı görünür.
Davamlı soyuq havalar başlayana və gündüz saatları daha da azalana qədər ciddi fəsadların qarşısını almağın mümkün olduğunu güman etmək məntiqlidir; bununla belə, vəziyyət əsasən Rusiya zərbələrinin intensivliyindən, enerji infrastrukturunun vəziyyətindən və elektrik enerjisi istehlakı səviyyəsindən asılı olacaq.
Eyni zamanda, anlamaq vacibdir ki, demək olar ki, beş il davam edən genişmiqyaslı müharibə ərzində Ukrayna biznesləri və sadə vətəndaşlar enerji məhdudiyyətləri şəraitində yaşamağa böyük ölçüdə uyğunlaşıblar. Kiyev artıq bu cür çətinliklərin öhdəsindən gəlmək sahəsində əhəmiyyətli təcrübə toplayıb.
Hətta işin gedişatında fasilələr yarandıqda belə, bir çox mağaza, hipermarket, ticarət mərkəzi, aptek, bərbərxana və xidmət sektoruna aid digər müəssisələr fəaliyyətini davam etdirir. Bir qayda olaraq, özəl klinikalar və stomatoloji kabinetlər də daxil olmaqla, bir çox tibb müəssisəsi də açıq qalır. Əlbəttə ki, vəziyyət əsasən konkret müəssisədən və ehtiyat enerji mənbələrinin mövcudluğundan asılıdır; bununla belə, bütövlükdə şəhər infrastrukturu bu cür çətinliklərə daha yaxşı uyğunlaşıb.
Mobil əlaqə vəziyyəti də əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb. Genişmiqyaslı müharibənin ilk illərində elektrik kəsilmələri tez-tez mobil internetlə bağlı ciddi problemlərlə müşayiət olunurdu. Əgər insan mənzildə və ya binanın içərisində olurdusa, siqnal o qədər zəif ola bilərdi ki, internetdən istifadə etmək praktiki olaraq qeyri-mümkün idi.
Kiyev sakinlərinin sözlərinə görə, vəziyyət bir çox cəhətdən xeyli yaxşılaşıb: mobil internet insanların əlaqədə qalmasına, məlumat əldə etməsinə və hətta elektrik kəsilmələri zamanı işlərini davam etdirməsinə imkan verir. Əlbəttə ki, əlaqənin keyfiyyəti konkret yaşayış məntəqəsindən, şəbəkə yükündən və operatorların ehtiyat enerji təchizatına malik olub-olmamasından asılıdır; bununla belə, telekommunikasiya infrastrukturunun dayanıqlığının təmin edilməsi istiqamətində ümumi irəliləyiş göz qabağındadır.
Bütün bunlar göstərir ki, Ukrayna cəmiyyəti son dərəcə çətin şəraitə uyğunlaşmağı öyrənib. Xüsusilə qışın yaxınlaşması ilə əlaqədar enerji məsələləri ciddi bir sınaq olaraq qalır, lakin hazırda Kiyevdə vəziyyət fəlakətli görünmür. İnsanlar işlərinə davam edir, müəssisələr fəaliyyət göstərir və şəhər öz gündəlik həyatını yaşayır.
Eyni zamanda, heç kim Rusiyanın niyyətləri ilə bağlı illüziyalara qapılmır: enerji infrastrukturuna hücumlar davam edə bilər və vəziyyət dəyişə bilər. Buna görə də, uzağa gedən proqnozlar vermək hələ tezdir.
Sonda, bu çətin dövrdə Ukraynaya göstərdikləri dəstəyə görə Azərbaycan xalqına və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə səmimi minnətdarlığımı bildirmək istərdim. Azərbaycanın Rusiya təcavüzünün nəticələrinin aradan qaldırılmasına kömək edən real yardımlar göstərməsini görmək bizim üçün çox vacibdir. Biz təkcə Azərbaycan tərəfinin atdığı praktiki addımları deyil, həm də Azərbaycanın bir çox vətəndaşından hiss etdiyimiz insani həmrəyliyi də yüksək qiymətləndiririk.
Biz başa düşürük ki, Azərbaycan da regiondakı digər dövlətlər kimi öz xarici siyasətini müəyyən edir və müxtəlif ölkələrlə, o cümlədən Rusiya ilə münasibətlər saxlayır. Məhz buna görə də, diplomatik təmaslarla yanaşı, Ukraynaya kömək etməyə yönəlmiş konkret addımların şahidi olmağımız xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycanın dəstəyi, eləcə də Qazaxıstan və digər dövlətlərin yardımı bizim üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Kənarda qalmayan və Ukrayna xalqına bu çətin dövrü geridə qoymağa kömək edən hər kəsə minnətdarıq. Əminəm ki, belə bir dəstək ölkələrimiz arasında münasibətlərin gələcək inkişafı üçün möhkəm təməl yaradır.
Kiyevin ərzaq və dərmanla təchizatı ilə bağlı vəziyyət sabit qalır. Yay aylarının sonlarında təchizatda ayrı-ayrı fasilələr müşahidə olunsa da, hazırda ciddi problemlər yoxdur. Mağazalar və apteklər fəaliyyət göstərir, əhali üçün zəruri mallar əlçatandır. Bu, o deməkdir ki, Rusiya hazırda enerji şəbəkəsini sıradan çıxarmaqla yanaşı, həm də iri şəhərlərə təchizatı pozmaq iqtidarında deyil. Daimi təhdidlərə və atəşlərə baxmayaraq, Ukraynanın logistika sistemi fəaliyyətini davam etdirir.
Əlbəttə ki, vəziyyət, xüsusilə də soyuq havaların başlaması ilə daha da pisləşə bilər. Uzunmüddətli hava həyəcanı siqnalları artıq nəqliyyatın işində müəyyən aksamalara səbəb olur; bununla belə, bütövlükdə Kiyev nisbətən normal rejimdə yaşamağa və fəaliyyət göstərməyə davam edir. Rusiyanın hücumlarına baxmayaraq, şəhər öz möhkəmliyini qoruyub saxlayır və həm əhali, həm də bizneslər çətin şəraitə uyğunlaşmağı öyrəniblər.

Valentin Hayday (Ukrayna)
İntermariun İnstitutunun rəhbəri